Hải Phòng, ngày 10/7 — Sau khi Mỹ cáo buộc Iran tấn công tàu thương mại tại eo biển Hormuz, cả hai bên đã tiến hành các đợt tập kích qua lại, xé bỏ thỏa thuận tạm thời ký hồi giữa tháng 6 và đẩy nguồn cung năng lượng toàn cầu vào vòng bất ổn.
- Triệt phá đường dây buôn lậu kim cương, lộ kẽ hở kiểm định
- Đường dây lừa bán người sang Campuchia, hai trẻ vị thành niên là nạn nhân
- Lũ quét cuốn sập nhà 2 tầng, người đàn ông cùng vợ và 4 con thoát nạn trong gang tấc tại Lai Châu
Rạng sáng 10/7, quân đội Mỹ ném bom 90 mục tiêu tại Iran — đúng như lời cảnh báo trước đó của Tổng thống Donald Trump. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đáp trả bằng các đòn tập kích vào căn cứ quân sự Mỹ tại Bahrain, Kuwait và Qatar.
Ngòi nổ của đợt leo thang này bắt nguồn từ tranh cãi về eo biển Hormuz. Iran tuyên bố nước này nắm quyền quản lý eo biển và có thể thu phí tàu bè qua lại; Mỹ và các đồng minh vùng Vịnh khẳng định tự do hàng hải là miễn phí và không thể bị định giá.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Qalibaf, nhà đàm phán chính của Tehran, tuyên bố eo biển Hormuz “chỉ mở cửa theo sự sắp đặt của Iran”. Lập trường này không xuất hiện bỗng dưng: sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch từ tháng 02, hạ sát Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei cùng nhiều quan chức cấp cao, các lãnh đạo còn lại của Iran đã phong tỏa eo biển và chỉ chừa tuyến đường do nước này quản lý, gây ra đợt gián đoạn lớn nhất trong lịch sử đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.
“Họ muốn được công nhận quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Đó là đòn bẩy của họ trước Mỹ và phương Tây, thay thế cho vấn đề làm giàu uranium”, nhà nghiên cứu Alex Vatanka tại Viện Trung Đông nhận định với AFP. Tính toán của Tehran, theo ông Vatanka, dựa trên giả định rằng ông Trump không muốn leo thang toàn diện khi bầu cử giữa kỳ tháng 11 đang đến gần: “Về cơ bản, Iran nghĩ thời gian đang đứng về phía họ. Họ có thể chịu đựng hơn người Mỹ và vùng Vịnh.”
Về phía Mỹ, áp lực không kém phần nặng nề. Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) đang ở mức thấp nhất kể từ năm 1983, còn các kho dự trữ thương mại cũng ở mức báo động. Chính ông Trump từng cảnh báo rằng nếu dầu dự trữ cạn kiệt, ông có thể bị so sánh với Herbert Hoover — Tổng thống gắn liền với thời kỳ Đại Suy thoái đầu thế kỷ 20.
Khoảng trống giữa hai thế bất lực đó là nơi cuộc xung đột đang tồn tại. Phó đô đốc về hưu Kevin Donegan dự báo: “Đó là con át chủ bài họ phải tung ra và kết quả là chúng ta có thể dự đoán họ sẽ tiếp tục tìm cách gây cản trở tàu thuyền không đi theo phân luồng của họ.” Nếu Mỹ nhượng bộ, Tehran sẽ tự tin rằng có thể gây sức ép lên eo biển bất cứ khi nào; nếu leo thang vượt ngưỡng hiện tại, nguy cơ xung đột toàn diện sẽ hiện diện rõ ràng hơn.
Cựu sĩ quan tình báo Mỹ tại Trung Đông Jonathan Panikoff, hiện công tác tại Hội đồng Thái Bình Dương, gọi trạng thái hiện nay là “bất ổn có kiểm soát”: bạo lực tái diễn nhưng không bùng thành chiến tranh toàn diện, và không có lối thoát rõ ràng về lâu dài. Trong tuyên bố chung ngày 08/7, lãnh đạo của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Quỹ Tiền tệ Quốc tế, Ngân hàng Thế giới và Tổ chức Thương mại Thế giới thừa nhận “tính bất định vẫn còn cao và những tác động của chiến sự có thể kéo dài”, dù kinh tế toàn cầu nhìn chung đã phục hồi tốt trước cú sốc ban đầu.
Eo biển Hormuz — kênh vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới — hiện là nơi hai bên đặt cược, nhưng không bên nào kiểm soát được kết quả.
Vũ Phượng (tổng hợp)
