Giữ vững vị thế xuất khẩu gạo: Thủ tướng yêu cầu giải pháp dài hạn cho ngành lúa gạo Việt

Sau khi Việt Nam vượt Thái Lan để trở thành nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai thế giới trong nửa đầu năm 2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã yêu cầu các bộ, ngành liên quan xây dựng chiến lược dài hạn, nhằm duy trì vị thế và nâng cao giá trị gia tăng cho hạt gạo Việt.

Việt Nam vươn lên vị trí thứ hai toàn cầu

Theo số liệu từ Hiệp hội Xuất khẩu gạo Thái Lan, trong 6 tháng đầu năm 2025, Việt Nam xuất khẩu 4,72 triệu tấn gạo, tăng 3,5% so với cùng kỳ, vượt qua Thái Lan (3,73 triệu tấn, giảm 27,3%) và chỉ đứng sau Ấn Độ (11,68 triệu tấn, tăng 36,5%). Thành tích này phản ánh sự chuyển dịch từ “xuất khẩu nhiều” sang “xuất khẩu có giá trị”, tạo lợi thế cạnh tranh rõ nét cho gạo Việt.

Tuy nhiên, thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, 7 tháng đầu năm, dù khối lượng xuất khẩu đạt 5,5 triệu tấn, tăng 3,1%, nhưng kim ngạch chỉ đạt 2,81 tỷ USD, giảm 15,9% so với cùng kỳ 2024. Điều này cho thấy thách thức về giá trị và lợi nhuận vẫn rất lớn.

Những rủi ro cần vượt qua

Theo các chuyên gia, vị trí số hai thế giới có thể chỉ là một “đỉnh sóng” ngắn hạn nếu ngành gạo không giải quyết triệt để các điểm nghẽn. Trong đó, ba rủi ro chính gồm:

Biến đổi khí hậu: Xâm nhập mặn và hạn hán tại đồng bằng sông Cửu Long đe dọa năng suất, khiến sản lượng bấp bênh.
Rào cản kỹ thuật: Các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản siết chặt tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm.
Cạnh tranh giá: Trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu giảm hoặc đối thủ hạ giá mạnh, lợi thế cạnh tranh của Việt Nam có thể bị thu hẹp đáng kể.

Hướng đi bền vững: Chất lượng thay vì số lượng

Để giữ vững vị thế, Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp cùng các cơ quan liên quan triển khai chiến lược dài hạn:

Tập trung phát triển gạo chất lượng cao, gạo hữu cơ.
Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch.
Đẩy mạnh thương hiệu gạo quốc gia để gia tăng giá trị.
Thực hiện “Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”.

Chiến lược này sẽ giúp ngành gạo không chỉ duy trì sản lượng, mà còn nâng cao giá trị, giảm phụ thuộc vào biến động ngắn hạn của thị trường quốc tế.

Cạnh tranh ngày càng gay gắt

Trong khi Việt Nam có bước tiến đáng kể, Ấn Độ vẫn giữ vững ngôi đầu với 11,68 triệu tấn gạo xuất khẩu trong nửa đầu năm, tăng hơn 36% so với cùng kỳ. Thái Lan, vốn là đối thủ truyền thống, đang gặp khó khăn khi sản lượng xuất khẩu sụt giảm mạnh. Điều này đặt Việt Nam vào vị thế vừa có cơ hội, vừa chịu áp lực lớn trong việc duy trì thành tích

Xuất khẩu gạo là một trong những ngành hàng chiến lược của Việt Nam, không chỉ đóng góp kim ngạch lớn mà còn gắn với sinh kế của hàng triệu nông dân. Việc vượt Thái Lan để đứng thứ hai thế giới là thành tựu quan trọng, nhưng để giữ vững và nâng cao vị thế, ngành gạo Việt cần chuyển trọng tâm sang chất lượng, thương hiệu và bền vững, thay vì chỉ dựa vào sản lượng và giá bán.

Theo: Tổng hợp