Dù thu nhập cao, nhiều người vẫn sống khắc khổ vì ám ảnh tiết kiệm. Các chuyên gia gọi đây là “chán ăn tài chính” – một vấn đề tâm lý ngày càng phổ biến.
“Chán ăn tài chính” – khi nỗi sợ tiêu tiền vượt quá nhu cầu thực tế
Dù có thu nhập ổn định và mức sống khá giả, không ít người vẫn duy trì lối sống khắc khổ vì nỗi ám ảnh về tiền bạc. Hiện tượng này được các chuyên gia tâm lý gọi là “hội chứng chán ăn tài chính” (financial anorexia) – trạng thái lo lắng quá mức về chi tiêu, khiến người mắc phải hạn chế tiêu tiền ngay cả khi họ hoàn toàn đủ khả năng.
Theo câu chuyện được chia sẻ trên báo chí quốc tế, Annie Robinson, 39 tuổi, một huấn luyện viên sức khỏe tại Mỹ, từng có thu nhập đủ để đáp ứng mọi nhu cầu cá nhân. Tuy nhiên, cô vẫn sống cực kỳ tiết kiệm, chỉ dùng tiền cho những chi phí cơ bản như nhà ở và sinh hoạt tối thiểu.
Annie thường từ chối các hoạt động giải trí như đi xem ca nhạc hay ăn uống tại nhà hàng. Khi buộc phải tham gia tiệc tại nhà hàng sang trọng, cô chỉ gọi món khai vị rẻ nhất. Với Annie, tiêu tiền cho bản thân luôn gắn với cảm giác bất an về tương lai.
Tình trạng tương tự cũng xảy ra với Priya, 35 tuổi, sống tại London (Anh). Dù có thu nhập khoảng 75.000 bảng mỗi năm cùng khoản tiết kiệm đáng kể, Priya vẫn chọn đi xe buýt chật chội thay vì tàu điện ngầm và mang theo bình pha trà để tránh mua cà phê. Theo cô, việc chi tiền cho những nhu cầu giải trí như trị liệu tâm lý hay xem kịch thường khiến bản thân cảm thấy tội lỗi.
Các chuyên gia cho rằng đây không đơn thuần là thói quen tiết kiệm mà là biểu hiện của một vấn đề tâm lý phức tạp.
Nguyên nhân tâm lý và cách vượt qua vòng lặp lo âu về tiền bạc
Theo chuyên gia tâm lý tài chính Vicky Reynal, tác giả cuốn Money on Your Mind, người mắc “chán ăn tài chính” thường cố gắng cắt giảm chi tiêu cực đoan để giảm cảm giác rủi ro. Điều này tương tự như người mắc rối loạn ăn uống cố gắng kiểm soát cân nặng bằng cách hạn chế thực phẩm.
Không giống các xu hướng quản lý tiền phổ biến như lập ngân sách cá nhân hay phong trào FIRE (Financial Independence, Retire Early – độc lập tài chính, nghỉ hưu sớm), “chán ăn tài chính” thường xuất phát từ nỗi bất an sâu xa hoặc những trải nghiệm tiêu cực trong quá khứ.
Trường hợp của Priya gắn với ký ức gia đình: cha mẹ cô từng mất toàn bộ tài sản khi rời Uganda sang Anh năm 1972. Sự kiện này khiến cô lớn lên với niềm tin rằng khủng hoảng tài chính có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Trong khi đó, Annie cho biết thói quen kiểm soát tiền bạc khắt khe của cô bắt nguồn từ giai đoạn từng mắc rối loạn ăn uống thời niên thiếu. Việc kiểm soát chi tiêu giúp cô cảm thấy mình vẫn nắm quyền kiểm soát cuộc sống.
Theo chuyên gia hoạch định tài chính Holly Donaldson (Mỹ), bối cảnh kinh tế nhiều biến động như lạm phát, sa thải lao động và bất ổn thị trường toàn cầu cũng có thể khiến nỗi lo tài chính của người trẻ gia tăng.
Để cải thiện tình trạng này, các chuyên gia khuyến nghị người gặp vấn đề nên thiết lập một kế hoạch tài chính rõ ràng, trong đó bao gồm cả khoản ngân sách dành cho giải trí và chăm sóc bản thân.
Priya được bác sĩ trị liệu yêu cầu mỗi tháng phải dành một khoản tiền cố định cho những hoạt động mang lại niềm vui. Dù ban đầu vẫn cảm thấy lo lắng khi chi tiêu, việc theo dõi bảng cân đối tài chính giúp cô nhận ra mình vẫn đang trong trạng thái an toàn.
Theo: VnExpress
