Sau vòng đàm phán tại Thụy Sĩ, Mỹ và Iran triển khai một loạt động thái nới lỏng có kiểm soát trên các mặt trận hàng hải, dầu mỏ và quân sự nhằm tạo nền tảng cho các cuộc thương thuyết tiếp theo.
- Trump chỉ trích NATO thiếu hỗ trợ trong chiến dịch tấn công Iran
- Mua bán thận trái phép: Kẻ cầm đầu nhận án 14 năm tù
- Công an Sầm Sơn xác minh vụ tài xế bị ép nộp tiền đón khách
Pakistan ngày 24/6 cho biết hai bên có thể nối lại đối thoại sớm nhất từ ngày 29/6 đến 01/7. Những chuyển động sau đàm phán diễn ra trên nhiều lĩnh vực, cho thấy cả Washington lẫn Tehran đang mở rộng cánh cửa ngoại giao theo cách có tính toán, không phải đột phá toàn diện.
Tại eo biển Hormuz, tín hiệu rõ nhất đến từ dữ liệu lưu thông: Al Jazeera dẫn số liệu của MarineTraffic và Kpler cho thấy số tàu qua eo biển tăng từ 32 lượt trong giai đoạn 12–14/6 lên 93 lượt trong giai đoạn 19–02/6. Oman ngày 24/6 thông báo phối hợp với Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập hai hành lang hàng hải tạm thời ở phía bắc và phía nam luồng hiện có, với cam kết không áp phí quá cảnh và giữ nguyên tắc tự do hàng hải.
Trên mặt trận kinh tế, Mỹ ngày 24/6 ban hành giấy phép chung cho phép giao dịch dầu thô, sản phẩm dầu mỏ và hóa dầu của Iran đến ngày 21/8, đồng thời cho phép Tehran nhận thanh toán bằng USD đối với các giao dịch được cấp phép. Đây là khoảng nới đáng kể cho ngành năng lượng Iran sau nhiều năm chịu trừng phạt.
Phía Iran không tiếp nhận điều kiện một chiều. Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Abdolnaser Hemmati ngày 24/6 tuyên bố Tehran có thể nhận thanh toán xuất khẩu dầu bằng bất kỳ đồng tiền nào, đồng thời bác bỏ cách diễn giải của Mỹ rằng 12 tỉ USD tài sản Iran được giải phóng chỉ dùng để mua nông sản Mỹ, dù ông nói Tehran không phản đối mua hàng từ Washington nếu sản phẩm có tính cạnh tranh.
Tại Washington, Thượng viện Mỹ ngày 23/6 bỏ phiếu 50–48 ủng hộ nghị quyết yêu cầu tổng thống rút lực lượng khỏi cuộc xung đột với Iran, trong đó có 4 thượng nghị sĩ Cộng hòa bỏ phiếu cùng phe Dân chủ. Nghị quyết không có hiệu lực pháp lý trực tiếp, nhưng cho thấy Quốc hội đang muốn thu hẹp dư địa để Nhà Trắng quay lại lựa chọn quân sự.
Bài toán khó hơn nằm ở cấu trúc an ninh khu vực sau xung đột. Tại Islamabad ngày 23/6, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian kêu gọi xây dựng cấu trúc an ninh mới tại Trung Đông và vùng Vịnh dựa trên đối thoại và hợp tác nội khối, thay vì khuôn khổ song phương với Mỹ. Ngày 24/6, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf nói thẳng: “Chúng tôi nhìn nhận tương lai của khu vực không phải là đối đầu, mà là tương tác. Các căn cứ quân sự của các lực lượng ngoài khu vực ở Tây Á là nguồn gốc của sự bất ổn.”
Lập trường đó va chạm trực tiếp với quan điểm của Washington. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 23/6 nhấn mạnh Hormuz là tuyến đường thủy quốc tế và không quốc gia nào được phép áp đặt phí hay lệ phí trên tuyến này — phát biểu được đưa ra cùng ngày Iran và Oman ra tuyên bố chung về việc nghiên cứu cơ chế quản lý tuyến đường và chi phí dịch vụ tại eo biển này. Theo Al Jazeera, giới phân tích nhận định bất kỳ cơ chế mới nào tại Hormuz cũng cần sự tham gia thực chất của các nước vùng Vịnh — điều chưa bên nào cam kết cụ thể.
Vũ Phượng (tổng hợp)
