Tài xế công nghệ mở ra cơ hội việc làm linh hoạt, chủ động thời gian, song vẫn đối mặt thu nhập bấp bênh, rủi ro an toàn và thiếu an sinh xã hội
- Châu Âu nỗ lực tìm kiếm giải pháp tự chủ chiến lược trước những biến động từ Mỹ
- Nổ bóng bay dịp Tết: Mối nguy tiềm ẩn cần cảnh giác
- Đường huyết – Ăn bánh chưng làm cơ thể phản ứng thế nào?
Thu nhập linh hoạt nhưng phụ thuộc thuật toán
Mô hình tài xế công nghệ cho phép người lao động chủ động thời gian làm việc. Tuy nhiên, các nghiên cứu quốc tế về lao động nền tảng cho thấy thu nhập thường biến động mạnh theo giờ cao điểm và cơ chế phân bổ cuốc xe bằng thuật toán.
Khi thu nhập gắn trực tiếp với số chuyến xe và thời gian trực tuyến, nhiều tài xế phải làm việc vượt quá 8 giờ mỗi ngày để đảm bảo mức sống. Việc nghỉ ngơi có thể đồng nghĩa với giảm thu nhập, trong khi các yếu tố như điểm đánh giá, tỉ lệ nhận chuyến hay chính sách khóa tài khoản ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp tục làm việc.
Thị trường gọi xe và giao hàng tại Việt Nam được nhiều tổ chức nghiên cứu quốc tế dự báo đạt giá trị hàng tỉ USD mỗi năm và duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số. Người tiêu dùng hưởng lợi từ sự tiện lợi, doanh nghiệp mở rộng hệ sinh thái dịch vụ, còn tài xế có cơ hội tạo thu nhập. Tuy vậy, khi rủi ro xảy ra, phần lớn trách nhiệm hiện vẫn thuộc về cá nhân người chạy xe.
Kinh nghiệm quốc tế về bảo vệ lao động nền tảng
Trên thế giới, nhiều quốc gia đã điều chỉnh chính sách để tăng cường bảo vệ nhóm lao động này. Tại Úc, theo Bộ Giao thông vận tải nước này, cuối năm 2023 có gần 6,6 triệu tài xế công nghệ hoạt động. Sau các cuộc tranh luận về an toàn lao động, cuối năm 2025, Công đoàn Lao động Vận tải Úc đạt thỏa thuận với một số nền tảng giao đồ ăn, trong đó tài xế được đảm bảo mức thu nhập tối thiểu theo giờ và có bảo hiểm tai nạn.
Tại Anh, năm 2021, Tòa án Tối cao trong vụ kiện Uber BV v Aslam đã phán quyết tài xế Uber thuộc nhóm “worker” (người lao động), được hưởng các quyền như lương tối thiểu và nghỉ phép có lương. Phán quyết này đánh dấu bước ngoặt trong việc xác định địa vị pháp lý của lao động nền tảng.
Ở Việt Nam, phần lớn tài xế công nghệ hiện được phân loại là “đối tác” hợp tác kinh doanh với nền tảng. Điều này đồng nghĩa họ không thuộc diện áp dụng đầy đủ các quy định về lương tối thiểu hay bảo hiểm bắt buộc như người lao động trong quan hệ lao động truyền thống.
Các chuyên gia kinh tế cho rằng quyền thương lượng của người lao động phụ thuộc vào mức độ sẵn có của lựa chọn thay thế. Với những người hạn chế về bằng cấp, vốn liếng hoặc cơ hội việc làm tương đương, quyết định “nghỉ” không phải lúc nào cũng là phương án khả thi.
Sự phát triển của nghề tài xế công nghệ khó đảo ngược trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, cùng với tăng trưởng thị trường, vấn đề an sinh và an toàn cho tài xế công nghệ đang trở thành chủ đề được quan tâm trong hoạch định chính sách. Câu hỏi đặt ra không chỉ là quyền tự do lựa chọn, mà còn là cơ chế bảo vệ phù hợp để bảo đảm cân bằng lợi ích giữa nền tảng và người lao động trong hệ sinh thái số.
Theo: Báo Tuổi Trẻ
