Trong khi chương trình hạt nhân của Iran chịu sự giám sát khắt khe từ quốc tế, thì Israel lại duy trì chính sách mập mờ chiến lược và gần như không phải đối mặt với các áp lực minh bạch tương tự.
- Không khí lạnh gây mưa: Miền Bắc sắp đón mưa lớn diện rộng sau đợt nắng nóng gay gắt
- Lào Cai thiệt hại hơn 30 tỷ đồng do mưa đá và dông lốc
- Phẫu thuật bóc tách khối u hốc mắt bảo tồn thị lực cho nam bệnh nhân
Israel duy trì chính sách mập mờ chiến lược và nằm ngoài hiệp ước NPT
Israel được cho là quốc gia duy nhất tại Trung Đông sở hữu năng lực hạt nhân quân sự dù chưa từng xác nhận hay phủ nhận điều này. Chương trình này bắt nguồn từ thập niên 1950 dưới thời Thủ tướng đầu tiên David Ben-Gurion với sự hỗ trợ kỹ thuật đáng kể từ phía Pháp. Cơ sở hạt nhân Dimona nằm sâu trong sa mạc Negev từ lâu đã bị nghi ngờ là nơi sản xuất plutonium phục vụ cho mục đích chế tạo vũ khí hạt nhân. Các ước tính quốc tế cho rằng Israel hiện đang sở hữu khoảng từ 80 đến 200 đầu đạn hạt nhân, mặc dù con số chính xác chưa từng được công bố chính thức.
Năm 1986, chính sách giữ bí mật của nước này bị lung lay khi kỹ thuật viên Mordechai Vanunu tiết lộ thông tin và hình ảnh từ lò phản ứng Dimona cho báo chí Anh. Ông sau đó bị bắt cóc, xét xử bí mật và phải ngồi tù suốt 18 năm. Điểm khác biệt lớn nhất là Israel chưa bao giờ ký kết Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) vốn có hiệu lực từ năm 1970. Do không tham gia hiệp ước, Israel không có nghĩa vụ pháp lý phải chấp nhận các cơ chế thanh sát định kỳ và khắt khe từ Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) như các quốc gia thành viên khác.
Theo nhà phân tích Shawn Rostker, chính sách mập mờ chiến lược giúp Israel duy trì khả năng răn đe đồng thời tránh các tổn thất về ngoại giao và chính trị quốc tế. Ông nhận định rằng Israel khó có khả năng gia nhập NPT trong tương lai gần trừ khi có những biến đổi lớn về cấu trúc an ninh khu vực. Trong 10 tháng qua, các cuộc xung đột liên quan đến Mỹ và Israel đã khiến ít nhất 2.600 người Iran thiệt mạng và góp phần đẩy thế giới vào một cuộc khủng hoảng năng lượng. Hình ảnh vệ tinh Maxar ngày 19/6/2025 cũng cho thấy các hoạt động vận tải diễn ra tại lối vào cơ sở hạt nhân Fordow.
Iran tuân thủ giám sát quốc tế nhưng đối mặt nghi ngờ về tiêu chuẩn kép
Chương trình hạt nhân của Iran khởi đầu từ thập niên 1950 với sự hỗ trợ của Mỹ và mở rộng mạnh sau năm 1979 tại các cơ sở như Fordow hay Natanz. Tehran đã ký NPT và thỏa thuận bảo đảm toàn diện với IAEA từ năm 1974, cho phép cơ quan này thực hiện các cuộc giám sát thường xuyên. Năm 2015, Iran cùng các cường quốc ký thỏa thuận JCPOA, chấp nhận giới hạn làm giàu uranium ở mức 3,67% trong 15 năm và cho phép IAEA theo dõi các mỏ uranium trong 25 năm. Các thanh tra IAEA từng xác nhận Tehran tuân thủ nghiêm túc những cam kết này.
Tuy nhiên, năm 2018, Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump đã đơn phương rút khỏi thỏa thuận dù IAEA xác nhận Iran vẫn đang tuân thủ. Theo báo cáo của IAEA năm 2025, Iran hiện đang nắm giữ khoảng 400 kg uranium làm giàu ở mức 60%, vẫn nằm dưới ngưỡng 90% cần thiết để chế tạo vũ khí. Tháng 3/2025, Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ Tulsi Gabbard điều trần trước Quốc hội rằng Washington đánh giá Iran hiện không chế tạo vũ khí hạt nhân. Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei cũng từng tuyên bố cấm theo đuổi loại vũ khí này vì trái với luật Hồi giáo.
Sự khác biệt trong cách đối xử giữa hai quốc gia đã làm dấy lên những tranh cãi gay gắt về tiêu chuẩn kép trong quan hệ quốc tế hiện nay. Nhà phân tích Ahmed Najar lập luận rằng yếu tố chính trị đóng vai trò quyết định khi Israel được miễn trừ nhờ vị thế đồng minh của phương Tây. Ngược lại, Iran phải chịu áp lực tối đa do bị xem là đối thủ chiến lược tại khu vực Trung Đông. Khi lợi ích chiến lược được đặt lên trên luật pháp quốc tế, chương trình hạt nhân của Israel dự báo sẽ tiếp tục nằm ngoài sự giám sát chặt chẽ của cộng đồng thế giới.
Theo: Báo Tin tức











