Ít nhất 16 người đã thiệt mạng và hàng trăm người bị bắt trong làn sóng biểu tình lớn nhất tại Iran trong ba năm qua, khi người dân xuống đường phản đối lạm phát leo thang và khủng hoảng kinh tế, làm bùng phát các cuộc đụng độ bạo lực với lực lượng an ninh.

• Venezuela rơi vào khoảng trống quyền lực: Những câu hỏi lớn sau tuyên bố can thiệp của Mỹ
• Táo quân Tết 2026 có thể không lên sóng vì thiếu NSND Quốc Khánh
• Vé máy bay Tết Bính Ngọ 2026 tăng chuyến kỷ lục nhưng giá vé vẫn neo cao

Chính quyền phát tín hiệu mềm mỏng, lãnh tụ tối cao vẫn cứng rắn

Theo các tổ chức nhân quyền, trong vòng một tuần bất ổn trên khắp Iran, ít nhất 16–17 người đã thiệt mạng. Nhóm nhân quyền người Kurd Hengaw cho biết con số tử vong là 17, trong khi HRANA – mạng lưới các nhà hoạt động nhân quyền – ghi nhận ít nhất 16 người chết và 582 người bị bắt. Reuters hiện chưa thể xác minh độc lập các số liệu này.

Đây được xem là làn sóng biểu tình lớn nhất tại Iran kể từ năm 2022. Trước sức ép ngày càng gia tăng, giới lãnh đạo Iran đã có những phát biểu mang tính hòa giải hơn so với các đợt bất ổn trước đây, trong bối cảnh nền kinh tế suy sụp và áp lực quốc tế gia tăng.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian kêu gọi Bộ Nội vụ tiếp cận người biểu tình bằng “sự nhân ái và tinh thần trách nhiệm”, nhấn mạnh rằng xã hội “không thể bị trấn an bằng cưỡng ép”, theo truyền thông nhà nước Iran. Đây được đánh giá là phát ngôn mềm mỏng hiếm thấy từ chính quyền Tehran.

Tuy nhiên, Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei vẫn giữ lập trường cứng rắn, tuyên bố Iran “sẽ không khuất phục kẻ thù”. Ông nhấn mạnh dù chính quyền sẵn sàng đối thoại, nhưng “những kẻ gây rối phải bị đặt vào đúng chỗ”.

Đụng độ lan rộng, kinh tế suy sụp là ngòi nổ

Biểu tình bắt đầu từ các tiểu thương và chủ cửa hàng phản đối giá cả leo thang, sau đó lan sang sinh viên đại học và các thành phố tỉnh lẻ. Ở một số nơi, người biểu tình đã hô khẩu hiệu chỉ trích giới lãnh đạo giáo sĩ.

Các vụ đụng độ nghiêm trọng nhất được ghi nhận tại miền Tây Iran, nhưng tình trạng bất ổn cũng lan tới Tehran, khu vực miền Trung và tỉnh Baluchistan ở phía Nam. Tại Qom – trung tâm bảo thủ của Hồi giáo Shiite – chính quyền xác nhận hai người đã thiệt mạng trong bất ổn, trong đó một trường hợp do thiết bị nổ tự chế phát nổ sớm.

Cảnh sát trưởng Iran Ahmad-Reza Radan cho biết lực lượng an ninh đang tập trung bắt giữ “các lãnh đạo biểu tình”, đặc biệt là những người hoạt động trên không gian mạng. Riêng tại Tehran, cảnh sát nói đã bắt 40 người vì đăng tải “thông tin giả mạo” liên quan đến biểu tình.

Lạm phát được xem là nguyên nhân trực tiếp châm ngòi cho làn sóng phản đối. Kể từ tháng 3, lạm phát tại Iran duy trì trên mức 36%, trong khi đồng rial đã mất khoảng một nửa giá trị so với USD. Trừng phạt quốc tế liên quan đến chương trình hạt nhân tiếp tục bóp nghẹt nền kinh tế, khiến chính phủ gặp khó khăn trong cung cấp điện, nước và các dịch vụ cơ bản. Các tổ chức tài chính toàn cầu dự báo Iran có thể rơi vào suy thoái trong năm 2026.

Phó Tổng thống Mohammadreza Aref thừa nhận đất nước đang tồn tại nhiều thiếu sót, song cảnh báo một số thế lực đang lợi dụng biểu tình để gây bất ổn. “Chúng tôi mong giới trẻ đừng rơi vào bẫy của kẻ thù”, ông nói trên truyền thông nhà nước.

Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẵn sàng ủng hộ người biểu tình Iran nếu họ bị đàn áp, khiến Tehran cảnh báo sẽ đáp trả lực lượng Mỹ trong khu vực, làm gia tăng căng thẳng khu vực Trung Đông.

Theo: Reuters

Tính đến ngày 4/1/2026 – thời điểm thu thập sự kiện – không có tuyên bố nào về tình hình Venezuela có thể được xem là chắc chắn. Sau loạt phát ngôn mâu thuẫn từ Washington và Caracas, câu hỏi lớn nhất lúc này không phải là “chuyện gì đã xảy ra”, mà là ai đang thực sự nắm quyền và điều gì sẽ xảy ra tiếp theo.

• Nam hành khách say rượu gây rối tại sân bay Cát Bi
• Làm giả giấy khám sức khỏe: Rao bán công khai trên mạng
• Con trâu có cặp sừng độc lạ ở Đà Nẵng giúp chủ xây nhà, mua xe

Ai đang nắm quyền tại Venezuela?

Trong đêm trước đó, Phó Tổng thống kiêm Bộ trưởng Nội vụ Venezuela đã xuất hiện trên truyền hình nhà nước. Cùng thời điểm, Thượng nghị sĩ Mỹ Mike Lee (Đảng Cộng hòa – Utah) dẫn lời Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết các cuộc tấn công của Mỹ đã kết thúc, ngụ ý rằng chính phủ Venezuela hiện tại vẫn tồn tại tạm thời.

Tuy nhiên, tại cuộc họp báo giữa trưa, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Phó Tổng thống Delcy Rodríguez đã “tuyên thệ nhậm chức” Tổng thống mới của Venezuela. Dù vậy, bà Rodríguez mới chỉ phát biểu trên truyền hình nhà nước, chưa xuất hiện công khai và địa điểm hiện tại không được tiết lộ.

Sự mâu thuẫn giữa các phát ngôn khiến giới quan sát chưa thể xác định rõ chuỗi chuyển giao quyền lực – nếu có – đang diễn ra như thế nào.

Ai sẽ điều hành Venezuela trong thời gian tới?

Tổng thống Trump nói thẳng: “Chúng tôi sẽ quản lý đất nước bây giờ”, nhưng không giải thích cụ thể cơ chế Mỹ sẽ thực hiện việc này ra sao. Ông cũng đề cập khả năng kiểm soát sản xuất dầu mỏ Venezuela, lĩnh vực then chốt của quốc gia Nam Mỹ này.

Trump cho biết Washington đã liên lạc với bà Rodríguez về kế hoạch sắp tới. Trái lại, chính bà Rodríguez tuyên bố hôm thứ Bảy rằng Nicolas Maduro vẫn là Tổng thống hợp pháp duy nhất, đồng thời khẳng định Venezuela sẵn sàng bảo vệ chủ quyền và tài nguyên thiên nhiên.

Đáng chú ý, Trump phát tín hiệu rằng Tổng thống Venezuela tiếp theo sẽ không phải María Corina Machado – lãnh đạo đối lập vừa nhận giải Nobel Hòa bình – và cũng không ủng hộ Edmundo González, ứng viên đối lập được Mỹ công nhận là người chiến thắng cuộc bầu cử năm 2024. Trong khi đó, bà Machado khẳng định ông González mới là “Tổng thống hợp pháp” của Venezuela.

Mỹ có thể áp đặt thay đổi chính phủ Venezuela?

Việc Mỹ tuyên bố đã bắt giữ Tổng thống đương nhiệm cho thấy Washington có khả năng tiến hành các chiến dịch đột kích cấp cao. Ông Trump nói không e ngại việc triển khai “boots on the ground” (quân đội trên bộ), nhưng chưa rõ điều này có đồng nghĩa với một cuộc xâm lược quy mô lớn hay không – đặc biệt khi ông từng đắc cử với cam kết tránh sa lầy quân sự ở nước ngoài.

So sánh lịch sử cho thấy rủi ro rất lớn. Cuộc can thiệp vào Panama năm 1989 diễn ra tại quốc gia chỉ 2,5 triệu dân, có quan hệ chặt chẽ với Mỹ và hiện diện căn cứ quân sự Mỹ. Venezuela hiện nay có 28 triệu dân, ít liên kết với Washington và sở hữu cấu trúc chính trị – xã hội phức tạp, khiến kịch bản tương tự Iraq năm 2003 được nhiều chuyên gia nhắc đến như một lời cảnh báo.

Nếu một chính phủ tại Caracas chấp nhận tồn tại dưới sự chỉ đạo của Mỹ, tình hình có thể tạm ổn. Ngược lại, việc loại bỏ hoàn toàn bộ máy hiện tại sẽ là thách thức cực lớn, như những bài học đau đớn mà Mỹ từng trải qua.

Người dân Venezuela sẽ phản ứng ra sao?

Phần lớn các nhân vật đối lập nổi bật đã rời khỏi đất nước. Ông Edmundo González đang sống lưu vong, còn bà María Corina Machado từng ẩn náu trong thời gian dài và gần đây xuất hiện tại Na Uy để nhận giải Nobel.

Câu hỏi đặt ra là: người dân Venezuela trong nước sẽ nổi dậy hay tiếp tục rời bỏ quê hương? Colombia đã chuẩn bị đón làn sóng người tị nạn mới và điều động lực lượng tới biên giới.

Nhìn lại năm 2013, sau khi Hugo Chávez qua đời, hàng trăm nghìn người từng xuống đường phản đối và kêu gọi thay đổi. Dù vậy, Nicolas Maduro vẫn được tuyên bố chiến thắng, và sau hơn một thập kỷ khủng hoảng kinh tế – xã hội, một cuộc nổi dậy toàn diện vẫn chưa xảy ra.

Tiền lệ nguy hiểm với Nga, Trung Quốc?

Nhiều quốc gia đã lên án hành động của Mỹ, trong khi một số nghị sĩ Mỹ cảnh báo về tiền lệ quốc tế nguy hiểm. Thượng nghị sĩ Mark Warner (Đảng Dân chủ – Virginia) đặt câu hỏi: nếu Mỹ có thể bắt Tổng thống Venezuela, điều gì ngăn Nga bắt lãnh đạo Ukraine, hay Trung Quốc nhắm vào Đài Loan?

Washington có thể lập luận rằng Maduro bị truy tố tại Mỹ, nhưng các cường quốc khác có thể phớt lờ sự khác biệt pháp lý này. Dù vậy, thực tế cũng cho thấy rất ít quốc gia có đủ năng lực tiến hành các chiến dịch đột kích tương tự. Nga từng thất bại khi tìm cách đánh nhanh chiếm Kyiv năm 2022, còn Trung Quốc dù đầu tư quân sự mạnh mẽ nhưng chưa thử nghiệm một kịch bản tương tự.

Nga và Trung Quốc đã lập tức lên án cuộc tấn công vào đồng minh của họ là Venezuela.

Mỹ đang tái định hình chiến lược đối ngoại?

Ngoại trưởng Rubio nhấn mạnh tác động rộng hơn tại Mỹ Latinh, đặc biệt là mục tiêu cô lập Cuba – đồng minh then chốt của Venezuela. Tổng thống Trump cũng nhắc lại Học thuyết Monroe, thậm chí gọi chính sách mới là “Donroe Doctrine”, ám chỉ đường lối cứng rắn hơn nhằm bảo vệ “sân sau” của Mỹ.

Một số nhà phân tích lo ngại Washington có thể tập trung quá mức vào Tây Bán cầu, khiến châu Âu và khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương cảm thấy bị bỏ rơi. Ngược lại, Trung Quốc và Nga có thể hưởng lợi nếu Mỹ thu hẹp vai trò toàn cầu.

Điều chắc chắn duy nhất lúc này là: những hành động của Mỹ tại Venezuela đang phức tạp và sâu rộng hơn nhiều so với các khẩu hiệu tranh cử, và tương lai quốc gia Nam Mỹ này vẫn chìm trong bất định.

Theo: NPR