Ngày càng nhiều người Trung Quốc lựa chọn sống không con cái để đổi lấy tự do cá nhân, nhưng khi xã hội già hóa nhanh, lựa chọn này đang đặt ra thách thức an sinh dài hạn.
Từ lựa chọn cá nhân đến xu hướng nhân khẩu học
Khái niệm DINK xuất hiện tại Mỹ từ thập niên 1980 và du nhập vào Trung Quốc trong giai đoạn cải cách mở cửa. Ban đầu, lối sống này chủ yếu được giới trí thức, đô thị và có điều kiện kinh tế lựa chọn. Cố nhà văn Wang Xiaobo và nhà xã hội học Li Yinhe là những gương mặt sớm công khai theo đuổi lối sống không con cái.
Theo Tổng điều tra dân số Trung Quốc lần thứ 7 (năm 2020), nước này có khoảng 188 triệu hộ gia đình hai người, chiếm gần 38% tổng số hộ, bao gồm cả các cặp DINK tự nguyện và các trường hợp không sinh con vì lý do y tế. Xu hướng này tiếp tục lan rộng trong giới trẻ.
Khảo sát do Viện Tâm lý học thuộc Học viện Khoa học Trung Quốc công bố tháng 6-2024 cho thấy 70% sinh viên đại học chấp nhận hôn nhân không con cái; riêng với nữ sinh, 85,3% cho rằng sinh con không phải ưu tiên quan trọng. Những con số này phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong hệ giá trị gia đình truyền thống.
Tuổi già không con cái và khoảng trống an sinh
Tuy nhiên, khi thế hệ DINK đầu tiên bước vào giai đoạn tuổi già, những tranh luận xã hội ngày càng gay gắt. Truyền thông nhà nước Trung Quốc thường đặt câu hỏi về rủi ro cô đơn, thiếu chăm sóc khi ốm đau, đặc biệt trong bối cảnh hệ thống an sinh chưa đủ bao phủ.
Giáo sư Lu Jiehua, Phó Chủ tịch Hiệp hội Dân số Trung Quốc, nhận định thách thức lớn nhất sẽ đến ở độ tuổi 70–80, khi nhu cầu y tế tăng cao và bạn đời có thể qua đời. “Con cái không chỉ là nguồn hỗ trợ vật chất mà còn là mạng lưới an toàn cảm xúc, điều hệ thống phúc lợi khó thay thế hoàn toàn”, ông Lu nói.
Ở góc nhìn rộng hơn, nhiều học giả cho rằng vấn đề không chỉ nằm ở cộng đồng DINK, mà bắt nguồn từ di sản của chính sách một con kéo dài nhiều thập kỷ. Giáo sư Zhou Xiaopu (Đại học Nhân dân Trung Quốc) cho rằng những người không sinh con và những gia đình chỉ có một con đang cùng đối mặt nguy cơ cô đơn khi về già, đặc biệt nếu con cái sống xa hoặc định cư nước ngoài.
Trong bối cảnh Trung Quốc già hóa nhanh và tỷ lệ sinh liên tục ở mức thấp, bài toán chăm sóc người cao tuổi đang vượt ra ngoài phạm vi gia đình, trở thành thách thức xã hội cấp quốc gia. Lựa chọn sống không con cái như của bà Zhang Xiaomei vì thế không còn là câu chuyện riêng lẻ, mà là một lát cắt phản ánh những chuyển động lớn của xã hội Trung Quốc đương đại.
Theo: Vnexpress
