Vì sao 90% động đất xảy ra ở Vành đai lửa Thái Bình Dương

Khoảng 90% trận động đất toàn cầu xảy ra ở Vành đai lửa Thái Bình Dương – nơi các mảng kiến tạo va chạm mạnh, gây nên nhiều thảm họa địa chất.

Vành đai lửa Thái Bình Dương – “tâm chấn” của hành tinh

Vành đai lửa Thái Bình Dương là khu vực địa chất hoạt động mạnh mẽ nhất trên Trái đất. Nơi ghi nhận tới 90% số trận động đất toàn cầu và hơn 75% số núi lửa đang hoạt động. Khu vực này trải dài khoảng 40.000 km, tạo thành hình móng ngựa bao quanh Thái Bình Dương. Nó đi qua hàng loạt quốc gia như Nhật Bản, Indonesia, Philippines, Papua New Guinea, New Zealand, Chile, Mexico và Mỹ (bang Alaska, California).

Tên gọi “vành đai lửa” xuất phát từ đặc trưng địa chất nơi đây. Có hàng trăm núi lửa liên tiếp, nhiều trong số đó vẫn đang “thức giấc”, và có thể phun trào bất cứ lúc nào. Theo các nhà khoa học, khu vực này là hệ quả trực tiếp của hoạt động kiến tạo mảng – quá trình mà các mảng vỏ Trái đất, không ngừng di chuyển, va chạm và chìm xuống nhau.

Cấu trúc địa chất phức tạp: Nơi các mảng Trái đất va chạm dữ dội

Trái đất được cấu tạo từ nhiều mảng kiến tạo (tectonic plates), trôi nổi trên lớp phủ nóng chảy bên dưới. Tại Vành đai lửa Thái Bình Dương, có ít nhất bốn mảng lớn giao nhau gồm: mảng Thái Bình Dương, mảng Philippines, mảng Nazca và mảng Cocos.

Sự tương tác giữa các mảng này – va chạm, tách rời hoặc trượt ngang. Từ đó tạo nên những lực nén khổng lồ trong lòng đất, là nguyên nhân trực tiếp gây ra động đất, và hình thành núi lửa.

Một trong những cơ chế phổ biến nhất tại khu vực này là hiện tượng hút chìm (subduction). Khi một mảng đại dương, bị đẩy xuống dưới một mảng lục địa nặng hơn, đá ở độ sâu hàng chục km bị nung chảy, tạo thành magma. Magma này di chuyển lên bề mặt, hình thành các núi lửa phun trào, hoặc chuỗi đảo núi lửa như: quần đảo Marianas, Tonga hay Aleutian.

Ngoài ra, sự di chuyển của các mảng cũng tạo ra rãnh sâu nhất thế giới. Rãnh Mariana, sâu gần 11 km dưới mực nước biển, và cũng là nơi xảy ra những trận động đất sâu nhất, từng được ghi nhận.

Những thảm họa địa chấn lớn trong lịch sử nhân loại

Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), tất cả các trận động đất mạnh nhất, từng ghi nhận trong lịch sử hiện đại, đều nằm trong Vành đai lửa Thái Bình Dương:

Chile, 1960: Trận động đất mạnh 9,5 độ Richter – mạnh nhất từng đo được. Trận động đất gây sóng thần lan khắp Thái Bình Dương.
Alaska, 1964: Động đất 9,2 độ Richter, phá hủy nhiều khu dân cư ven biển.
Bắc Sumatra, 2004: Trận động đất 9,1 độ Richter. Nó gây ra sóng thần Ấn Độ Dương, cướp đi sinh mạng của hơn 230.000 người.
Nhật Bản, 2011: Động đất ngoài khơi Honshu 9,0 độ Richter. Trận động đất tạo ra sóng thần cao hơn 10 m, dẫn đến thảm họa hạt nhân Fukushima.

Những sự kiện này cho thấy, sức mạnh khủng khiếp của thiên nhiên. Điều này xảy ra khi năng lượng trong lòng đất được giải phóng. Dù các nhà khoa học hiểu rõ cơ chế hình thành động đất. Nhưng vẫn chưa thể dự đoán chính xác thời điểm và cường độ của chúng. Điều này, khiến con người gần như luôn ở trong tình trạng bị động.

Thách thức sinh tồn và giải pháp giảm thiểu rủi ro

Khoảng hơn 2 tỷ người đang sinh sống xung quanh Vành đai lửa Thái Bình Dương. Khu vực có nguy cơ cao nhất thế giới về động đất, sóng thần và phun trào núi lửa. Tại các quốc gia như Indonesia, Philippines, Nhật Bản hay Chile. Các hoạt động địa chấn đã trở thành một phần, trong đời sống thường nhật.

Các chuyên gia cảnh báo rằng, khu vực này đang chịu “căng thẳng địa chất” liên tục. Nghĩa là năng lượng đang dần tích tụ, dưới lòng đất và có thể được giải phóng, bất cứ lúc nào.

Để giảm thiểu thiệt hại, các nhà khoa học và chính phủ các nước trong khu vực đang nỗ lực:

Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm sóng thần và động đất, đặc biệt ở các vùng ven biển.
Quy hoạch đô thị xa các khu vực đứt gãy địa chất, tăng cường công trình chống động đất.
Giáo dục cộng đồng về kỹ năng ứng phó khi xảy ra thiên tai.

“Vành đai lửa” – lời nhắc nhở về sức mạnh của Trái đất

Vành đai lửa Thái Bình Dương, là biểu tượng rõ rệt nhất, cho hoạt động sống động, của hành tinh chúng ta. Dưới lớp vỏ tưởng chừng yên bình, là một hệ thống khổng lồ luôn vận động. Có thể gây ra những thảm họa thiên nhiên tàn khốc. Nhưng cũng chính là nguồn năng lượng và khoáng sản quý giá của Trái đất.

Hiểu rõ cơ chế vận hành của Vành đai lửa, không chỉ giúp con người, giảm thiểu rủi ro thiên tai. Mà còn nhắc nhở chúng ta phải sống hài hòa, và tôn trọng thiên nhiên. Mẹ thiên nhiên là sức mạnh vĩ đại đã kiến tạo nên chính hành tinh này.

Theo: Tuổi Trẻ