Làng Nủ sau trận lũ quét tháng 9/2024 không chỉ được xây lại nhà cửa. Nơi đây được tái thiết như một cộng đồng hoàn chỉnh, ổn định cho 37 hộ dân. Công trình vừa đạt Giải Vàng Kiến trúc quốc gia 2024–2025, vừa giữ được bản sắc kiến trúc Tày trong điều kiện thi công thần tốc.
- Thị trường hoa Tết Hà Nội ghi nhận đợt giảm giá sâu từ ngày 28 tháng Chạp
- Khởi tố 2 cựu cán bộ phường tại Đà Nẵng làm giả con dấu, tài liệu đất đai
- Cảnh sát Campuchia thu giữ hàng nghìn thiết bị trong chiến dịch xóa sổ tội phạm mạng
Làng Nủ – tái thiết từ mất mát sau lũ quét
(Ảnh: Chụp màn hình báo VnExpress)
Tháng 9/2024, lũ quét khiến 37 hộ dân làng Nủ, huyện Bảo Yên cũ, tỉnh Lào Cai, mất hoàn toàn nhà cửa. Những nếp nhà sàn truyền thống bị cuốn trôi chỉ trong một đêm. Người dân rơi vào cảnh tạm cư, thiếu thốn đủ bề.
Chỉ gần ba tháng sau, một khu Làng Nủ mới hình thành cách vị trí cũ khoảng 2 km. Dự án do UBND tỉnh Lào Cai phối hợp với Đài Truyền hình Việt Nam huy động nguồn lực xã hội triển khai. Nhóm kiến trúc sư do KTS Hoàng Thúc Hào chủ trì tham gia thiết kế miễn phí.
Mục tiêu đặt ra không chỉ là dựng lại nhà ở. Đồ án hướng tới tái thiết một cộng đồng sống trọn vẹn. Khu tái định cư gồm nhà ở, hạ tầng kỹ thuật, trường học, nhà sinh hoạt cộng đồng và định hướng sinh kế như du lịch, thủ công, dịch vụ. Làng Nủ vì thế không đơn thuần là nơi ở mới, mà là khởi đầu của một chu trình phát triển bền vững.
Kiến trúc sinh ra từ sự đồng thuận cộng đồng
Địa điểm xây dựng được lựa chọn kỹ lưỡng sau khi khảo sát nhiều vị trí. Các chuyên gia địa chất loại bỏ những khu vực có nguy cơ sạt lở. Vị trí cuối cùng nằm trên đồi sim, địa hình mở, tránh chân núi cao và bảo đảm thoát nước tự nhiên.
Trên diện tích khoảng 10 ha, phương án quy hoạch tôn trọng địa hình hiện hữu. Đường nội bộ uốn theo sườn đồi, hạn chế san lấp. Các giao điểm trở thành sân nhỏ, vừa là không gian sinh hoạt, vừa là nơi ngắm cảnh. Thảm thực vật được giữ lại, tạo nền tảng phát triển du lịch sinh thái.
Nhà ở lấy cảm hứng từ nhà sàn Tày “con song bốn bức”. Tuy nhiên, thay vì gỗ tự nhiên khan hiếm, công trình sử dụng kết cấu bê tông lắp ghép hai tầng. Mái xòe rộng ba gian, cầu thang đặt bên hông theo quan niệm truyền thống. Tầng dưới là không gian mở cho sinh hoạt chung và làm thủ công. Tầng trên là không gian ở, giữ cấu trúc quen thuộc của nhà sàn.
Điểm đặc biệt là người dân tham gia góp ý ngay từ giai đoạn thiết kế. Bếp được chuyển sang gian phụ theo thói quen sinh hoạt. Khu vệ sinh bố trí phía sau nhà. Không gian làng chia thành các xóm nhỏ, quây quần theo phong tục truyền thống.
Thi công thần tốc nhưng không đánh đổi bản sắc
Áp lực lớn nhất của dự án là thời gian. Với quy mô tương tự, thiết kế thường kéo dài hai tháng, thi công mất sáu đến chín tháng. Làng Nủ hoàn tất thiết kế chưa đầy một tháng và thi công trong chưa đến ba tháng.
Giải pháp lắp ghép được áp dụng để rút ngắn tiến độ. Cột, dầm và panel sàn sản xuất tại nhà máy, sau đó vận chuyển đến công trường lắp dựng. Hệ móng theo nguyên lý rễ cây giúp tăng ổn định và giảm chi phí. Mái dùng vì kèo thép nhẹ, lợp tôn dập vân ngói, bảo đảm thẩm mỹ truyền thống và dễ bảo trì.
Dầm, cột và vì kèo sơn màu nâu gỗ, tạo cảm giác ấm cúng. Phương án sơn giả gỗ bị loại bỏ vì chi phí bảo dưỡng cao. Vật liệu được lựa chọn theo tiêu chí bền, dễ thay thế và phù hợp điều kiện vùng cao.
Toàn bộ quá trình diễn ra song song giữa thiết kế và thi công. Khi mặt bằng được san lấp, bản vẽ chi tiết vẫn tiếp tục hoàn thiện. Các cuộc họp trực tuyến diễn ra cả buổi trưa và tối muộn để xử lý vướng mắc. Công trình hoàn thành ngày 22/12/2024, vượt kế hoạch Chính phủ giao.
Làng Nủ – mô hình tái định cư gợi mở tương lai
(Ảnh: Chụp màn hình báo VnExpress).
Sau khi hoàn thành, 37 hộ dân chuyển về sinh sống ổn định. Người dân đồng thuận với thiết kế và hầu như không sửa chữa lại. Một số gia đình bố trí thêm bếp củi dưới gầm nhà sàn để sưởi ấm mùa đông, phù hợp khí hậu vùng cao.
Nhà cộng đồng và trường học trở thành trung tâm sinh hoạt. Chợ phiên, lễ Tết, gói bánh chưng được tổ chức tại đây. Không gian làng vừa quen thuộc, vừa mang diện mạo mới.
Hội đồng Giải thưởng Kiến trúc quốc gia đánh giá Làng Nủ là đồ án kiến trúc xã hội tiêu biểu giai đoạn 2024–2025. Công trình giải quyết bài toán tái định cư sau thiên tai trong thời gian kỷ lục, đồng thời giữ gìn bản sắc kiến trúc Tày trong điều kiện vật liệu hiện đại.
Làng Nủ cho thấy tái thiết không chỉ là dựng lại mái nhà. Đó là quá trình phục hồi ký ức, phong tục và niềm tin. Khi kiến trúc được xây từ sự đồng thuận, một ngôi làng mới có thể giữ trọn hồn cốt cũ và mở ra tương lai bền vững.
Theo: VnExpress
