Trên đỉnh cột anten và cậu bé trốn sau gốc cây
Trên đỉnh cột anten cao 42 mét tại vùng đồi núi Chí Linh, Đỗ Quang Thủy luồn tay vào khe thép, bấm lại đầu cáp viễn thông giữa tiếng gió rít. Phía dưới, những con dốc đất đỏ nhão nhoét sau trận mưa bão khiến việc di chuyển thiết bị phát điện trở nên nặng nề. Anh đứng trên đó, một mình giữa khoảng không, nhìn xuống những mái nhà xóm giềng nhỏ như bao diêm. Hơn hai mươi năm trước, tầm nhìn của người đàn ông sinh năm 1984 này thường chỉ giới hạn sau những gốc cây vườn nhà hoặc những trang sách về thiên văn học vũ trụ mà anh mượn được để lẩn tránh những cuộc giao tiếp với người lạ.
Sự nhút nhát của Thủy khởi đầu từ một ngôi nhà vắng cha từ năm anh lên bốn tuổi. Mẹ anh, người góa phụ gánh vác cả gia đình từ năm ngoài 30, dành cho đứa con trai út một sự quản lý mà anh mô tả là “từng bước đi, từng biểu cảm.” Thuở nhỏ, hễ thấy bóng khách vào ngõ, Thủy lại chạy tọt ra sau vườn, ngồi im dưới gốc cây nhìn lên bầu trời. Những lúc mẹ nhăn mặt, anh im bặt, không phản kháng, chỉ lẳng lặng thu mình lại. Niềm đam mê với những bí ẩn ngoài không gian bắt đầu nhen nhóm từ những lúc trốn tránh thực tại như thế.
Năm 2004, Thủy rời quê ở Nam Sách, Hải Dương lên Chí Linh học trung cấp điện tử. Anh cùng nhóm bạn đồng hương thuê căn phòng trọ 25m² lợp mái fibro-xi măng, nằm sâu trong góc vườn của một gia đình nông dân. Mùa hè, mái tôn xi măng tỏa nhiệt xuống hai chiếc giường cũ kỹ, nơi năm anh em chia nhau ngả lưng. Mỗi tuần, mẹ Thủy bán thóc lấy 12.000 đồng gửi lên: 10.000 đồng tiền ăn và 2.000 đồng gửi xe đạp. Để tiết kiệm, chiều nào Thủy cũng xách bao tải đi nhặt củi khô dọc sườn đồi về nấu cơm thay vì mua than. “Tuần nào về cũng thấy bà bán thóc đi để lấy tiền gửi cho mình, tôi không dám lấy thêm dù chỉ một đồng,” anh kể lại.
Từ quán Internet đến chậu nước vá săm xe
Năm 2006, Thủy cùng một người bạn thân cắm sổ đỏ ngân hàng mở quán Internet. Anh H., người bạn cùng quê trọ học năm đó, xác nhận: “Hồi ấy Thủy hăng lắm, cứ nghĩ mở quán là có danh tiếng, có kinh tế ngay.” Nhưng thực tế là những buổi chiều phụ huynh xông vào quán quát mắng con cái ngay trước mặt chủ quán. Sau hai năm hòa vốn, nợ chưa trả xong mà máy móc đã lỗi thời, Thủy đóng cửa quán và quay lại làm thuê.
Sự nghiệp của anh tiếp tục là những lát cắt đứt quãng. Năm 2018, anh bỏ việc công ty để đi học nghề điện lạnh. Một lần theo thầy đi sửa tủ lạnh, người thầy chỉ vào cái lốc máy rồi nói nhỏ: “Nó chưa hỏng hẳn đâu nhưng cứ bảo khách thay đi, nạp thêm gas vào mà lấy tiền công cho cao.” Thủy đứng nhìn bộ đồ nghề, rồi sau đó quyết định bỏ ngang vì không muốn làm theo cách đó. Anh về quê mở tiệm sửa xe đạp vỉa hè.
Cửa tiệm của anh vỏn vẹn một chậu nước nhựa đục ngầu đặt sát mép đường để tìm những bọt khí sủi tăm từ chiếc săm xe cũ. Với mỗi chiếc săm thay mới, Thủy thu lãi từ 15.000 đến 20.000 đồng. Có những tháng, tổng số tiền anh mang về không nổi một triệu đồng, giữa lúc ba đứa con đang tuổi ăn học và mẹ già cần chăm sóc. Những lời xì xầm của hàng xóm đi ngang qua — “Thanh niên sức dài vai rộng, có học hành mà lại đi làm cái nghề thấp kém này à?” — khiến anh chỉ biết cúi mặt sâu hơn vào những nan hoa xe đạp.
Trong những bữa cơm gia đình, tiếng anh chị em vang lên phía trên mâm cơm: “Mày làm cái gì thì làm, cũng phải kiếm được ít nhất chục triệu hay 17 triệu một tháng mới bõ công nuôi chứ!” Thủy không ngước mắt lên khỏi bát cơm, chỉ lẳng lặng ăn nhanh rồi đứng dậy. Chị vợ, một kế hoạch viên công ty may thường xuyên chịu áp lực xuất hàng, có lần nhìn chồng thất thểu dọn đồ nghề vào nhà đã bảo: “Nếu anh thấy áp lực quá, cứ ở nhà để em nuôi.” Thủy im lặng bỏ ra hiên nhà ngồi một mình giữa tiếng dế kêu, tay vân vê vết dầu mỡ chưa sạch trên móng tay. Những câu nói kiểu đó không rút ra bằng giọng tức giận — chúng chỉ buông, mệt mỏi, và vì thế lại đau hơn.
Kim đồng hồ sau 5 giờ chiều và những cuộc gọi tra vấn
Xung đột âm ỉ nhất trong cuộc đời Thủy không diễn ra ở vỉa hè hay trong những lần thất bại kinh doanh, mà diễn ra ngay trong căn bếp gia đình, mỗi khi kim đồng hồ nhích dần qua con số 5. Chị vợ anh làm phòng kế hoạch tại một công ty sản xuất chỉ may, thường xuyên phải ở lại văn phòng muộn để xử lý đơn hàng xuất khẩu. Cứ quá 5 giờ chiều, nếu vợ chưa về, cơn thúc ép nhấc điện thoại lại trỗi dậy trong lồng ngực Thủy. Anh đi ra đi vào, mắt không rời chiếc đồng hồ treo tường, tay liên tục nhấp nháy màn hình điện thoại.
Có buổi chiều vợ đi ăn vặt với đồng nghiệp đến gần 6 giờ mới về, Thủy vừa tắm cho ba đứa con, vừa dọn cơm, tay chân lóng ngóng trong sự im lặng. Khi chị vợ bước vào cửa, anh không mắng mỏ nhưng cũng không nhìn mặt, chỉ nhấc điện thoại lên hỏi đúng một câu: “Bao giờ mới biết đường về?” Chị vợ mệt mỏi buông túi xách, đáp lại: “Nếu anh áp lực quá thì cứ ở nhà để em nuôi, sao phải khổ sở thế này?” Câu nói ấy khiến Thủy im lặng suốt mấy ngày sau đó. Sự nghi kỵ và bế tắc về kinh tế khiến không khí trong nhà luôn đặc quánh — cho đến một đêm cuối năm 2017, khi anh lướt qua một trang tin về những bí ẩn của sinh mệnh và vũ trụ, điều mà anh từng say mê tìm kiếm dưới những gốc cây sau vườn thuở nhỏ. Thủy gõ địa chỉ nhà mình vào phần tin nhắn và vài ngày sau, bưu tá giao đến một bưu kiện chứa hai cuốn sách nhỏ
Hai cuốn sách nhỏ và người đảng viên rót trà
Bưu phẩm chứa: Đại Viên Mãn Pháp và Pháp Luân Công được đặt lên chiếc bàn gỗ ở phòng khách, nằm ngay cạnh đống đồ nghề sửa điện tử bám đầy bụi. Suốt nhiều tháng đầu năm 2018, Thủy duy trì một khoảng cách thận trọng với những tài liệu này, nhất là sau khi nghe lời rỉ tai của một đồng nghiệp cũ: “Ở chỗ em có người học môn này rồi sau đó họ bị thần kinh đấy, anh phải cẩn thận.” Mỗi tối, khi tiếng trẻ con đã vãn, Thủy mới lật mở một đến hai trang sách, đọc chậm từng dòng như cách anh từng ngồi giải những bài toán kỹ thuật thời sinh viên ở Chí Linh. “Đọc một lần không hiểu đề bài, tôi đọc đi đọc lại nhiều lần cho đến khi vỡ ra từng chút một,” anh kể.
Bước ngoặt diễn ra vào một buổi chiều tháng 5 năm 2018, khi anh T. — một đảng viên có tiếng tăm và uy tín trong xã — rủ Thủy đến nhà một cụ già lớn tuổi trong làng. Bước vào căn nhà cấp bốn ngăn nắp, Thủy thấy khoảng chục người dân quê đang ngồi khoanh chân trên những chiếc chiếu cói trải giữa nền xi măng. Anh ngồi ở góc phòng, mắt dừng lại ở anh T. — người đảng viên vốn nổi tiếng nghiêm túc trong xã đang chậm rãi rót trà mời mọi người rồi điềm tĩnh đọc từng đoạn trong sách. Hình ảnh đó — một người mà cả làng đều nể trọng, ngồi đó với thái độ hòa ái — trở thành lý do khiến Thủy quyết định quay lại lớp học vào ngày hôm sau thay vì chỉ quan sát một lần rồi rời đi.
Sau những buổi gặp đó, anh T. cũng bắt đầu nhận thấy những thay đổi ở người thanh niên vốn nhút nhát và có phần u uất. Trong mắt anh T., Thủy trước đây thường xuất hiện với vẻ mặt lo âu, đôi mắt luôn né tránh khi giao tiếp, nhưng sau một thời gian, gương mặt người thợ sửa xe đã bắt đầu giãn ra, nụ cười xuất hiện nhiều hơn và anh cũng chủ động trò chuyện với mọi người về những kinh nghiệm sửa chữa đồ điện trong làng.
Đặt điện thoại xuống, xách gáo nước tắm cho con
Những thay đổi của Thủy không diễn ra ở một khoảnh khắc bùng phát mà qua từng hành động nhỏ, từng lần chọn lựa trong những tình huống đời thường. Tại tiệm sửa xe vỉa hè, một buổi chiều, người phụ nữ từ xã An Bình nổ săm xe đạp, dắt bộ vào tiệm với vẻ hốt hoảng vì không mang theo tiền. Thủy lau bàn tay dính dầu mỡ vào giẻ rách, nhìn người phụ nữ rồi bảo: “Cô cứ đi đi, mai kia có tiền thì trả cháu sau cũng được.” Khi bà khách hỏi ngược lại — “Mày không sợ cô không quay lại à?” — Thủy chỉ cười, tay tiếp tục quay vòng bánh xe để kiểm tra phanh: “Cô làm ở đây nhiều, sớm muộn cũng quay lại thôi, cháu không lo.” Sau đó, thay vì ghi sổ nợ hay nhẩm tính số tiền có thể mất, anh quay sang tiếp nhận chiếc xe tiếp theo của một đứa trẻ trong làng. Lúc đó, Thủy nhận ra thay vì nhẩm tính 50.000 đồng có thể bị mất, anh chỉ nghĩ đến việc giúp người phụ nữ kịp về nấu bữa tối.
Thử nghiệm quan trọng nhất diễn ra ngay tại phòng khách sau 5 giờ chiều. Một buổi chiều vợ báo về muộn do bận đi ăn vặt với đồng nghiệp, Thủy đứng giữa sân, mắt nhìn lên chiếc đồng hồ treo tường. Theo thói quen cũ, tay anh đã chạm vào chiếc điện thoại để thực hiện cuộc gọi tra vấn. Lần này, Thủy dừng lại, đặt điện thoại xuống bàn gỗ, rồi quay vào bếp xách xô nước đi tắm cho ba đứa con. Anh cảm nhận được cơn thúc ép muốn kiểm soát vẫn hiện diện trong lồng ngực, nhưng đôi tay anh đã chọn cách cầm gáo nước tắm cho con thay vì bấm số.
Chị vợ là người trực tiếp quan sát thấy sự “lặng thinh” của chiếc điện thoại. Chị nhớ lại rằng, thay vì những cuộc gọi liên tục hỏi giờ về như trước, điện thoại của chị bắt đầu im lặng lạ thường mỗi khi chị phải ở lại văn phòng muộn để xử lý đơn hàng. Một lần chị dắt xe vào sân lúc gần 7 giờ tối, chuẩn bị sẵn tâm thế cho một sự giận dỗi im lặng từ chồng, nhưng Thủy chỉ dắt xe giúp vợ rồi hỏi: “Mệt không, vào ăn cơm đi.” Chị xác nhận thẳng: “Trước đây quá 5 phút là điện thoại rung liên tục, giờ thì anh thản nhiên làm việc nhà, có khi tôi đưa con sang ngoại chơi cả tháng anh cũng không một lời cằn nhằn.” Dưới mái nhà chung, mẹ của Thủy cũng thấy đứa con trai út vốn nhút nhát bắt đầu tự tay quét dọn sân vườn và trò chuyện với bà nhiều hơn, thay vì vẻ mặt né tránh mỗi khi bà nhăn mặt như trước.
Sự bình ổn nội tâm dần hiện hữu qua những việc nhỏ khác. Thủy bắt đầu nhận sửa thêm siêu nước, máy xay sinh tố hay nồi cơm điện cho hàng xóm với mức chi phí chỉ bằng một phần nhỏ so với hiệu sửa chữa. Mỗi đêm, sau khi cả nhà đã ngủ say, anh ngồi tĩnh tọa một mình trên tầng thượng giữa tiếng dế kêu của vùng quê. Anh nhận thấy sức khỏe thể chất được cải thiện rõ rệt, không còn tình trạng thở không ra hơi như những năm trước. Đôi tay vốn đã quen với những nan hoa xe đạp nay bắt đầu cầm lại kìm và đồng hồ đo điện để phục hồi những thiết bị hỏng hóc trong làng — cảm giác làm chủ mạch điện và kỹ thuật nhỏ khiến những lời xì xầm về cái nghề “tầm thường” dần trở nên vô nghĩa. Những người từng trêu anh “lấy rẻ thế bao giờ mới giàu” giờ lại quay lại tìm vì sự tin cậy trong đôi tay thợ kỹ thuật. Chính sự kết hợp đó — tay nghề được khôi phục và thể trạng bền bỉ hơn — đã trở thành chiếc cầu nối dẫn Thủy đến quyết định nộp đơn quay lại với ngành viễn thông vào đầu năm 2024, không phải từ sự liều lĩnh hay bí đường, mà từ một cảm giác sẵn sàng thực sự.
41 trạm trên đồi núi và con đường qua nghĩa địa hoang vắng
Đầu năm 2024, Đỗ Quang Thủy quay trở lại với ngành viễn thông và chủ động xin nhận địa bàn vùng núi Chí Linh — nơi được các lãnh đạo đơn vị ví là “Quảng Ninh của Hải Dương” vì địa hình dốc đá hiểm trở và mật độ sự cố cao. Hiện tại, anh chịu trách nhiệm vận hành 41 trạm phát sóng. Năng lực làm việc của Thủy khiến ngay cả những người quản lý trực tiếp cũng phải bất ngờ: “Anh hay là về Bình Giang quản lý đi, ở đấy chỉ có hơn 20 trạm thôi, đường xá đi lại thuận tiện hơn Chí Linh nhiều.” Tuy nhiên, Thủy vẫn chọn ở lại vùng núi dốc đá này. Anh nhớ lại những năm trước, chỉ cần leo đồi lên trạm một lần là đã thở không ra hơi, chân tay rã rời. Hiện tại, trong những ngày sự cố dồn dập, anh có thể lội bùn, leo lên leo xuống một quả đồi dốc tới ba lần mỗi ngày để kiểm tra tủ máy và máy phát điện mà gương mặt vẫn giữ được sự bình thản.
Có một trạm nằm trên đồi ở ba đèo mà Thủy không thể lên được nếu không đi qua một nghĩa trang hoang vắng. Dưới chân đồi là khu vực mà nhiều người nghiện thường vứt kim tiêm. Các đồng nghiệp bên đơn vị khác, khi muốn lên trạm đó vào tầm 4-5 giờ chiều, cần có hai người đi cùng. Thủy vẫn lên một mình. Thậm chí có lần anh xuống đồi lúc 6 giờ tối, xuyên qua rừng cây hoang vu rậm rạp. “Trước đây thì khá sợ,” anh nói thẳng, “nhưng sau một thời gian thì không còn sợ nữa.” Khi bão lớn, anh phối hợp cùng đồng nghiệp trực chiến xuyên đêm, dùng tời kéo thiết bị nặng lên đỉnh cột anten cao 42 mét, trực tiếp treo mình trên cao để bấm lại từng đầu cáp module bị lỗi, đảm bảo thông tin liên lạc cho hàng nghìn hộ dân.
Chiều muộn trên đỉnh một quả đồi tại Chí Linh, sau khi hoàn tất việc thay thế module thiết bị cuối cùng, Thủy đứng lặng bên chân cột anten. Anh không vội vã thu dọn đồ nghề để về ngay. Giữa không gian tĩnh mịch chỉ có tiếng máy nổ rì rầm và làn không khí trong lành của vùng núi, anh phóng tầm mắt nhìn xuống những ngôi làng phía dưới bắt đầu lên đèn, thu nhỏ lại trong tầm mắt. Chính sự kết hợp giữa tay nghề được khôi phục và một thể trạng dẻo dai, tâm thế bình thản đã trở thành chiếc cầu nối dẫn anh đến quyết định đó — không chọn vùng đồng bằng thuận tiện mà chủ động xin vùng đồi núi đầy áp lực, nơi cho anh những khoảnh khắc được đứng trên cao nhìn xuống xóm làng trong sự tĩnh lặng.
Thủy xách túi đồ nghề nặng trịch, bước những bước vững chãi trên con dốc đất đỏ nhão nhoét sau mưa, lẳng lặng đi về phía ánh sáng của những ngôi nhà đang bắt đầu đỏ lửa. Ở xã An Phú, ba đứa trẻ đang nô đùa trên khoảng sân chung mà anh quét dọn sạch sẽ từ hôm trước. Và chiếc đồng hồ treo tường trong phòng khách — chiếc đồng hồ từng khiến anh đi ra đi vào mỗi chiều — giờ chỉ đơn giản là để xem giờ.
