Hành thiện có lợi cho thân tâm

Hành thiện không chỉ mang niềm vui cho người khác, mà còn nuôi dưỡng tâm an, thân khỏe, giúp con người sống lâu và ý nghĩa hơn.

Người có tấm lòng nhân hậu luôn được mọi người yêu mến. Từ nhân vật Ebenezer Scrooge – kẻ keo kiệt hoàn lương trong tác phẩm của Charles Dickens, đến Bạch Tuyết hay ông già Noel, họ đều là những người giàu lòng nhân ái. Nghiên cứu cho thấy, làm việc thiện không chỉ khiến con người hạnh phúc hơn mà còn giúp sống lâu hơn.

Trong cuộc sống luôn có nhiều chuyện không vừa ý, như xe bị móp vô cớ, hay ai đó đóng sầm cửa ngay trước mặt bạn – tất cả đều bắt nguồn từ việc thiếu sự cảm thông. Hãy thử tưởng tượng, nếu ai cũng biết quan tâm một chút thì thế giới sẽ ra sao? Khi lái xe, có người nhường đường cho bạn; ở siêu thị, bạn nhường cho người đang vội thanh toán trước; trở lại xe, bạn phát hiện ai đó đã trả phí đậu xe hộ bạn – cảm giác ấy sẽ thế nào?

Hiện nay xuất hiện một lý thuyết mới gọi là “người hiền sống sót” (survival of the nicest). Lý thuyết này cho rằng, chính vì bản tính thiện lương mà loài người có thể trường tồn. Giáo sư Sam Bowles thuộc Viện Nghiên cứu Santa Fe (Mỹ) phân tích xã hội cổ đại và kết luận rằng lòng nhân ái là yếu tố then chốt giúp nhân loại tồn tại. Ông nói: “Những cộng đồng có nhiều người vị tha thường dễ tồn tại. Họ hợp tác để mưu cầu lợi ích chung.” Nói cách khác, con người vốn có năng lực giúp đỡ người khác, đặc biệt là người thân quen, và chính điều đó giúp cộng đồng duy trì sự sống.

Làm thiện và nhận phúc

Nghiên cứu cho thấy, làm việc thiện khiến chúng ta hạnh phúc hơn. Giáo sư Sonja Lyubomirsky (ĐH California) đã tiến hành một thí nghiệm, yêu cầu người tham gia trong vòng 10 tuần tùy ý làm việc tốt. Kết quả: mức độ hạnh phúc tăng dần trong suốt thời gian tham gia. Đáng chú ý, những người làm nhiều loại việc tốt khác nhau (như giữ cửa cho người lạ, rửa bát giúp bạn cùng phòng…) hạnh phúc hơn so với những người chỉ lặp đi lặp lại một việc thiện.

Bất kể giúp người quen hay người lạ, mức độ hạnh phúc khá tương đồng, nhưng kết quả khác biệt. “Giúp người lạ một việc nhỏ khiến bạn cảm thấy mình là người tốt,” Lyubomirsky nói. “Còn giúp người quen một việc lớn lại có ích cho mối quan hệ, có thể khiến bạn có thêm bạn mới hoặc nhận được sự biết ơn sâu sắc.” Ví dụ, trả tiền cà phê cho người lạ mang lại niềm vui ngắn ngủi, còn giúp cụ già hàng xóm mua đồ lại giúp gắn kết tình làng nghĩa xóm.

Việc thiện còn đem lại lợi ích khác. Giáo sư Stephen Post – tác giả cuốn Why Good Things Happen to Good People – nghiên cứu mối quan hệ giữa việc thiện và sức khỏe. Một khảo sát trên 216 tín đồ cho thấy, những người thường xuyên giúp đỡ có tinh thần và tâm lý khỏe mạnh hơn. Các nghiên cứu khác cũng khẳng định, người nhân ái ít có nguy cơ mắc bệnh mãn tính và hệ miễn dịch khỏe hơn.

Post phát hiện: “Ở những người hay làm việc thiện, hạnh phúc – niềm vui – sức khỏe có sự liên hệ mật thiết.” Làm điều tốt giúp điều chỉnh cảm xúc, từ đó cải thiện sức khỏe. Khi gặp áp lực, phản ứng thường thấy là “chiến hay chạy”. Nếu phản ứng quá mức sẽ gây hại tim mạch, suy giảm miễn dịch. Ông nói: “Khi bạn trao tình yêu vị tha, gần như không thể đồng thời nảy sinh giận dữ, oán hận hay sợ hãi.”

Khó khăn khi làm người tốt

Làm việc thiện là một đức tính, nhưng để làm người tốt không dễ. Diego Villavasis biết chuyện có người “tuy nghèo khó nhưng vẫn rộng lượng”, nên anh được truyền cảm hứng để hành thiện. Anh ra đường phát vé xem phim, suất ăn, sách miễn phí cho người lạ. Nhưng không phải ai cũng đón nhận: có người khó hiểu, có người từ chối nhận quà. Anh nói: “Tôi muốn làm việc tốt, nên cũng phải học cách đối diện và tôn trọng phản ứng của người khác.”

Villavasis, 38 tuổi, sống ở Sydney cùng vợ con, làm nghề marketing. Mỗi lần giúp ai, anh đều tặng kèm một tấm thẻ có ghi: “Xin hãy truyền tiếp lòng tốt này.” Anh lập hẳn website để theo dõi hành trình của các thẻ thiện ý. Anh thừa nhận phản ứng trực tuyến còn hạn chế, nhưng coi đó là thử thách.

Tuy nhiên, lòng tốt đôi khi bị hoài nghi. “Làm việc thiện” không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với khen ngợi. Thực ra, việc thiện từ tâm lại mâu thuẫn với thuyết “chọn lọc tự nhiên” vì theo lý thuyết đó, con người phải ích kỷ để cạnh tranh.

Rebecca Aiken hiến thận cho cha, hy sinh lớn lao nhưng lại thấy “rất tự nhiên”. Cô nói: “Tôi sẽ không hiến cho người xa lạ, chỉ cho người thân. Nhưng nghĩ lại, khi tôi hiến cho cha, người khác cũng có cơ hội ghép thận vì cha tôi đã rút khỏi danh sách chờ.”

Một nghiên cứu từ năm 1925 (ĐH Hebrew – Israel) cho rằng lòng tốt liên quan đến một loại gene giải phóng dopamine – chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hạnh phúc. Trong cuốn The Healing Power of Doing Good (1991), Allan Luks cũng nêu hiện tượng “hưng phấn của người giúp đỡ”: nhiều người cảm thấy tràn đầy năng lượng, ấm áp, bình an khi giúp người khác.

Dù vậy, giáo sư Bill von Hippel (ĐH Queensland) cho rằng hành vi vị tha cũng phần nào mang tính ích kỷ, vì nó đem lại lợi ích tinh thần cho chính người làm.

Nhà văn Catherine Ryan Hyde – tác giả Pay It Forward – thì nhấn mạnh: động cơ không quan trọng, miễn là có người chịu hành thiện. “Nếu cả người cho và người nhận đều cảm thấy tốt đẹp thì đó là đôi bên cùng có lợi. Làm điều tốt sẽ không bao giờ sai.”

Lòng tốt và kinh tế

Nhiều nhà kinh tế cho rằng con người vốn ích kỷ, chỉ khi có thưởng hoặc tránh phạt mới làm việc thiện. Nhưng giáo sư Sam Bowles phản bác. Trong một nghiên cứu đăng trên tạp chí Science, ông khảo sát 6 nhà trẻ áp dụng phạt tiền với phụ huynh đón con muộn. Kết quả, số người đón muộn tăng gấp đôi. Tương tự, nếu trả tiền cho việc hiến máu, số phụ nữ sẵn sàng hiến máu lại giảm.

Bowles kết luận: “Con người không muốn nguyên tắc của mình bị mua chuộc bởi tiền bạc. Chúng ta thích làm điều tốt vì nó khiến ta cảm thấy dễ chịu, giống như ăn kem vậy.” Ông nói thêm: “Nếu tất cả động cơ đều ích kỷ, chúng ta sẽ không thể giải quyết được các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, dịch bệnh, hay bất ổn chính trị.”

Cách nuôi dưỡng thói quen làm việc thiện

Giáo sư Lyubomirsky gợi ý: “Chỉ cần làm việc tốt thường xuyên hơn bình thường là đủ, chẳng hạn quy định mỗi tuần ít nhất 5 lần thể hiện lòng tốt.”

Villavasis thì cho rằng nên bắt đầu từ những hành động nhỏ, dù đôi khi việc giữ an toàn cá nhân khiến chúng ta ngại tiếp xúc. Anh nói: “Hầu hết các tôn giáo đều lấy lòng nhân ái làm nguyên tắc phổ quát. Làm việc thiện khiến lòng nhân ái trở nên gần gũi, tự nhiên hơn. Chỉ một hành động nhỏ cũng có nghĩa là bạn công nhận mọi người xung quanh đều xứng đáng được quan tâm.”

Theo: Secretchina