Các đợt thanh trừng trong giới quân sự và chính trị Trung Quốc thời gian qua cho thấy sự tập trung quyền lực chưa từng có của Tập Cận Bình. Tuy nhiên, điều này cũng phản ánh nỗi bất an ngày càng sâu trong bộ máy lãnh đạo Trung Nam Hải.
- Chiến dịch Kiềm tỏa và cuộc chiến không hồi kết tại Rio de Janeiro
- Ukraine tuyên bố ám sát hai trung tá Nga bằng bom gài trên ôtô
- Giá vàng thế giới lấy lại mốc 4.000 USD
Quyền lực tập trung và vòng lặp thanh trừng
Trong hơn một thập kỷ cầm quyền, Tập Cận Bình đã củng cố ảnh hưởng lên mọi tầng nấc quyền lực – từ Đảng Cộng sản, chính phủ đến Quân đội Giải phóng Nhân dân (PLA). Chiến dịch chống tham nhũng của ông, khởi động từ năm 2012, ban đầu được ca ngợi là nỗ lực làm trong sạch hệ thống.
Tuy nhiên, theo thời gian, chiến dịch này ngày càng cho thấy tính chọn lọc cao, khi mục tiêu không chỉ là chống tham nhũng mà còn loại bỏ các phe nhóm có thể thách thức vị thế lãnh đạo của ông. Gần đây nhất, việc chín tướng lĩnh cấp cao, trong đó có Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Hà Vệ Đông, bị bãi nhiệm, đã làm dấy lên nghi ngờ về sự ổn định trong nội bộ quân đội.
Số liệu từ Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ cho biết gần 5 triệu quan chức Trung Quốc đã bị truy tố trong các chiến dịch “chỉnh đốn” của ông Tập. Con số này phản ánh một chiến dịch sâu rộng chưa từng có trong lịch sử đương đại, đồng thời đặt ra câu hỏi về mức độ lòng tin thực sự trong hàng ngũ cầm quyền Bắc Kinh.
Nỗi sợ mất kiểm soát và nguy cơ rạn nứt thể chế
Dù đã dành hơn 10 năm chỉ đề bạt những người trung thành, Tập Cận Bình vẫn liên tục thay thế quan chức cấp cao. Điều này cho thấy, trong một hệ thống mà sự thăng tiến phụ thuộc vào lòng trung thành hơn là năng lực, nguy cơ bất ổn thể chế đang ngày càng rõ rệt.
Các chuyên gia cho rằng nỗi sợ bị phản bội đang khiến ông Tập rơi vào vòng xoáy tự củng cố quyền lực. Sự thiếu vắng người kế nhiệm – điều khác biệt so với các lãnh đạo tiền nhiệm như Mao Trạch Đông – thể hiện sự dè dặt trước khả năng mất quyền kiểm soát. Ở tuổi 72, ông Tập vẫn tránh chỉ định người thừa kế, do lo ngại điều đó có thể đẩy nhanh sự sụp đổ quyền lực cá nhân.
Tình trạng này không chỉ làm suy yếu cấu trúc lãnh đạo tập thể vốn là nền tảng của ĐCSTQ, mà còn khiến các cơ quan nhà nước vận hành bằng sự e dè và nịnh bợ thay vì năng lực. Hệ quả là bộ máy Trung Quốc trở nên kém hiệu quả, thiếu tính ổn định và dễ tổn thương trước khủng hoảng chính trị.
Hệ lụy đối với quân đội và an ninh quốc gia
Trong lĩnh vực quốc phòng, những đợt thanh trừng liên tiếp đang tạo ra hệ quả đáng lo ngại. PLA – lực lượng được kỳ vọng hiện đại hóa toàn diện để “thắng các cuộc chiến tranh thông tin hóa” – nay bị ảnh hưởng bởi những biến động nhân sự đột ngột.
Việc sa thải các lãnh đạo Lực lượng Tên lửa PLA năm 2023, lực lượng phụ trách kho vũ khí hạt nhân và thông thường của Trung Quốc, đã làm dấy lên nghi ngờ về khả năng duy trì năng lực răn đe chiến lược. Khi những tướng lĩnh giàu kinh nghiệm bị thay thế bởi người trung thành nhưng thiếu năng lực thực chiến, tinh thần và sự sẵn sàng chiến đấu của PLA khó tránh khỏi suy giảm.
Nhiều nhà quan sát cảnh báo, các hành động này có thể khiến Trung Quốc rơi vào nguy cơ tính toán sai lầm chiến lược. Lịch sử từng chứng kiến Stalin thanh trừng Hồng quân ngay trước khi Đức Quốc xã tấn công Liên Xô – một bài học cho thấy khi chính trị lấn át quân sự, cái giá phải trả là an ninh quốc gia.
Bức tranh bất ổn trong bối cảnh suy thoái nội tại
Bất chấp hình ảnh trỗi dậy mạnh mẽ mà Bắc Kinh thể hiện ra bên ngoài, Trung Quốc đang đối mặt với nhiều thách thức trong nước: tăng trưởng chậm, thất nghiệp thanh niên gia tăng, dân số già hóa và niềm tin xã hội suy giảm. Trong bối cảnh đó, sự kiểm soát chặt chẽ của Tập Cận Bình đang bóp nghẹt sáng tạo và cải cách – những yếu tố vốn là động lực của phát triển.
Sự cai trị bằng nỗi sợ hãi có thể mang lại sự phục tùng ngắn hạn, nhưng không tạo ra lòng trung thành bền vững. Một hệ thống vận hành bằng sợ hãi và nghi kỵ khó có thể đảm bảo ổn định lâu dài. Khi mọi cấp dưới đều lo ngại bị thanh trừng, sự trung thực, năng lực chuyên môn và tinh thần hợp tác dần bị thay thế bằng sự im lặng và tuân phục.
Các nhà phân tích cho rằng nghịch lý lớn nhất của Tập Cận Bình là: càng tập trung quyền lực, ông càng khiến vị thế của mình thêm bấp bênh. Bởi quyền lực tuyệt đối, khi thiếu đối trọng và lòng tin, luôn tiềm ẩn mầm mống bất ổn.
Theo: Nghiên cứu Quốc tế
