Buổi sáng không ai nhờ
Buổi sáng sau trận mưa, con ngõ bê tông vẫn còn đọng mùi đất ẩm. Bà Vân ra khỏi cổng lúc trời chưa sáng hẳn, tay cầm chiếc chổi tre đã mòn vẹt đầu. Không ai nhờ. Không ai biết giờ này bà dậy. Tiếng chổi lẹt xẹt trên nền bê tông đều đặn trong cái yên tĩnh của xóm nhỏ. Bà quét sân nhà mình, rồi quét luôn ra phần đường chung, rồi quét tiếp đoạn vỉa hè trước nhà hàng xóm. Cứ thế, đều như một thói quen đã ăn vào người từ lúc nào không hay.
Ở tuổi 76, trông bà Nguyễn Thị Vân không có vẻ gì của người vừa đi qua gần ba mươi năm bệnh tật. Bà chỉ là một bà cụ đang quét đường buổi sáng, cần mẫn và lặng lẽ. Nhưng ai từng thấy bà những năm cuối thập niên 1990, khi bà không dám trở mình mạnh lúc ngủ vì sợ nhà cửa xoay vòng, hẳn sẽ hiểu cái sự bình thường của buổi sáng này không tầm thường chút nào.
Cái năm chồng mất
Năm 1995, chồng bà đột ngột qua đời. Bà không kể nhiều về chuyện đó, chỉ nói: “Từ đó trở đi tôi bệnh liên miên.” Như thể cái mất mát ấy không cần giải thích thêm gì — nó chỉ ở đó, và thân xác bà phản ứng theo cách của nó. Triệu chứng đầu tiên là cảm giác lâng lâng trong đầu, hoa mắt, chóng mặt. Thoạt đầu bà nghĩ do mệt mỏi, do buồn, rồi sẽ qua. Nhưng nó không qua.
Có những đêm bà nằm mà không dám trở mình mạnh — chỉ cần xoay người đột ngột là cảm giác như cả căn phòng đảo lộn, trần nhà và sàn nhà đổi chỗ cho nhau. Nhiều lần phải gọi xe cấp cứu. Bệnh viện kết luận: thiểu năng tuần hoàn máu não. Sau thêm chẩn đoán thần kinh. Thuốc thần kinh thì gây đau dạ dày, thêm một bệnh nữa chồng vào. Rồi đau vai gáy, đau nhức không chịu được.
Bà đi châm cứu, hết châm cứu lại uống thuốc Tây, hết thuốc Tây chuyển sang thuốc Bắc vì không chịu được tác dụng phụ nữa. Cái ngăn kéo bàn nhà bà giai đoạn đó chứa đủ thứ: toa thuốc, giấy hẹn tái khám, vỉ thuốc còn dở, túi thuốc Bắc đã sắc xong hong khô. Mùi thuốc Bắc thấm vào vải rèm, vào gỗ tủ, thành cái mùi nền của căn nhà.
Năm 2007, hai đứa cháu ra đời cùng một tháng
Năm 2007, con gái bà sinh cháu ngoại. Chưa kịp thở thì con dâu bà sinh tiếp cháu nội — hai đứa cách nhau chỉ mấy ngày. Bà chạy từ nhà con gái sang nhà con trai, từ nhà con trai quay lại nhà con gái, người phụ nữ đang bệnh trở thành bà nội bà ngoại trong vòng chưa đầy một tháng. “Tôi đi chăm cháu nhưng phải mang thuốc Bắc theo, đi sắc để uống vì đau không chịu được,” bà kể, giọng không có gì đặc biệt, như thể đó là chuyện hiển nhiên.
Cái hình ảnh ấy — một bà cụ tất tả giữa hai căn nhà, một tay bế cháu một tay xách túi thuốc Bắc — nghe vừa buồn cười vừa xót. Bà không nghĩ mình đáng thương, bà chỉ làm những gì cần làm. Những năm tiếp theo, bà lên Hà Nội chụp cộng hưởng từ ở Bạch Mai, về Vinh chụp lại ở bệnh viện tâm thần, lấy thêm thuốc. Bệnh không nặng thêm nhưng cũng không bớt. Bà học cách sống cùng nó — không trở mình đột ngột, không đứng lên nhanh, không để đầu quá thấp khi cúi. Những thứ người bình thường không cần nghĩ đến, bà phải nhớ từng ngày.
Con dâu và cuốn sách đem về
Năm 2014, con dâu bà đưa về một cuốn sách và hỏi bà có muốn thử không. Lúc đó con dâu bà cũng chưa tập luyện, chị chỉ biết có người quen đang theo Pháp Luân Đại Pháp và thấy khỏe hơn. Bà Vân cầm cuốn sách, lật qua, không mặn không lạnh. Nhưng bà đã uống đủ thứ thuốc rồi — thêm một cái thử cũng không mất gì. Con trai bà phản ứng theo cách anh vẫn hay làm: không cấm hẳn, nhưng lo. “Mẹ thấy tốt thì mẹ tập, nhưng đừng ra ngoài nói lung tung,” anh nói.
Bà nghe. Không cãi lại. Với người phụ nữ từng không chịu thua ai trong bất kỳ cuộc tranh luận nào, cái im lặng đó đã là một điều gì đó khác rồi, dù chính bà cũng chưa nhận ra.
Cái thứ thay đổi trước tiên không phải là bệnh
Cơ thể bà thay đổi dần — cái hoa mắt chóng mặt giảm đi, rồi bớt hẳn, rồi biến mất theo cách bà chỉ nhận ra khi hồi tưởng lại. Đau vai gáy cũng vậy. Bà không còn lo mỗi sáng trước khi trở mình. Không còn túi thuốc Bắc trong ngăn kéo. Nhưng thứ bà nhận ra trước không phải là bệnh — một buổi sáng bà ra sân, thấy cái chậu ai đó để chắn đường, bà nhấc sang bên và quét tiếp. Chỉ vậy thôi, không thở dài, không bực trong bụng, không cần biết của ai.
Bà đứng đó một lúc sau khi quét xong, không hiểu sao sáng nay mình nhẹ hơn mọi khi. Hồi còn làm việc, người trong xóm hay gọi bà là “người không ai cãi lại được” — không phải vì bà đúng, mà vì bà dai. Cái gì bà thấy không đúng, bà nói đến khi đối phương không còn hơi để đáp mới thôi. “Tôi mà thua ai thì không chịu được,” bà nhớ lại, nụ cười hiền trên khuôn mặt nhiều nếp nhăn. Cái tính ấy khiến cuộc sống của bà luôn trong trạng thái căng thẳng, và cái căng thẳng ấy bà không biết mình đang vác cho đến khi nó bắt đầu nhẹ bớt.
Trận mưa và ông hàng xóm
Hôm mưa lớn, đất đỏ từ khoảnh đất trống nhà ông hàng xóm tràn ra đường chung cả xóm. Bà cầm chổi ra quét, vừa quét vừa lẩm bẩm gần như không chủ đích: “Đất nhà ông tràn ra nhiều thế…” Ông hàng xóm nghe thấy và nổ — không chỉ bực mà quát, chửi, giọng to đến cả đoạn ngõ nghe thấy. Kỳ lạ là ông không chửi bà, ông chửi những người khác mà ông cho là hay tụm lại nói xấu chuyện nhà ông.
Câu nói của bà chỉ là cái cớ để ông xả một thứ đã tích từ lâu. Bà đứng đó, không nói gì. Không phải không có phản ứng — bên trong bà vẫn có thứ gì đó dậy lên, cái bản năng cũ muốn nói lại, muốn chỉ thẳng vào đống bùn mà nói rõ đất từ đâu ra. Nhưng bà giữ lại và tiếp tục cầm chổi.
Con trai bà đứng gần, thấy mẹ bị mắng không có lý, không chịu được: “Sao chú nói nhiều thế? Mẹ cháu có nói gì đâu mà chú cứ cằn nhằn mãi.” Ông hàng xóm khựng lại rồi im. Sáng hôm sau, ông đi ra khi thấy bà quét. “Tôi không phải nói bà đâu,” ông nói, giọng khác hẳn. “Tôi bực những người hay tụm lại nói chuyện nhà người khác. Bà là người tốt — từ hồi bà tu luyện cái đó tôi thấy bà không tham gia mấy chuyện đó nữa.” Ông nói lời xin lỗi ngắn rồi quay vào. Bà đứng đó, không cảm thấy mình thắng, không cảm thấy cần được xác nhận. Chỉ thấy cái sự bình lặng của một buổi sáng đã quét xong, không còn gì cần bận tâm.
Con dâu, 37 ký và chuyện hai mẹ con không chào nhau
Trước khi cưới, con trai bà không dám cho bà gặp mặt cô gái anh chọn vì sợ bà phản đối. Đến hôm cưới bà mới hiểu tại sao — cô dâu nhỏ và gầy đến mức bà ngạc nhiên thực sự, chỉ 36, 37 cân. Mỗi lần có thai lại dọa sảy. Sức khỏe yếu, tính tình khó — hai mẹ chồng nàng dâu sống trong một nhà mà gần như không nhìn mặt nhau. Con dâu không chào bà một câu, bà cũng không chủ động. “Hai mẹ con không khi nào nói chuyện được với nhau,” bà kể, không phán xét, chỉ ghi nhận.
Năm 2019, con dâu bà bắt đầu tập luyện cùng — không phải bà thuyết phục, chị tự quyết định sau nhiều năm nhìn mẹ chồng thay đổi. Cái thay đổi ở con dâu bà nhanh hơn bà nghĩ, không chỉ sức khỏe mà cả cái cách chị ứng xử trong nhà. Bà không mô tả bằng những từ to, chỉ nói: “Nó quay một góc 180 độ. Bây giờ sống hoà nhã, nhà êm ấm.” Hiện giờ con dâu bà là hiệu trưởng một trường mầm non trong thành phố — người đàn bà 37 cân ngày đám cưới, dọa sảy liên tục, nay quản lý cả một cơ sở giáo dục. Bà nhìn con dâu với cái nhìn của người đã từng không chào nhau mà nay ngồi học chung mỗi tối, không có từ nào thích hợp hơn là lạ.
Tối thứ Tư, tối Chủ nhật và ba bà cháu
Căn nhà bà Vân bây giờ có nhịp sinh hoạt khác trước. Tối thứ Tư và tối Chủ nhật có một nhóm người trong xóm đến học cùng. Những buổi còn lại trong tuần, ba bà cháu — bà, con dâu, và đứa cháu nội — học với nhau. Buổi sáng nếu trời nắng bà ra ngoài tập, mưa thì tập trong nhà cùng con và cháu. Con dâu bận hơn, ít ra ngoài hơn, tranh thủ lúc nào tập lúc đó. Không có gì hoành tráng trong cái nhịp sống ấy — chỉ là ba người phụ nữ ở ba thế hệ, sống chung trong một mái nhà, buổi sáng đôi khi tập cùng nhau trước khi ai vào việc nấy.
Buổi sáng hôm đó, sau khi quét xong, bà dựng chiếc chổi tre vào góc tường. Trong ngõ bắt đầu có tiếng xe máy, tiếng người ra chợ, tiếng trẻ con chuẩn bị đi học. Bà đứng nhìn đoạn đường vừa quét một lúc rồi quay vào nhà. Không có gì đặc biệt. Chỉ là một buổi sáng nữa bắt đầu — và bà đã ngủ dậy mà không cần lo trở mình.
