Vì sao Greenland có ý nghĩa sống còn với Mỹ trong đối phó Trung Quốc và Nga

Greenland được Mỹ coi là lợi ích an ninh sống còn vì vị trí Bắc Cực then chốt, khoáng sản chiến lược và nguy cơ Nga, Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng.

Vị trí chiến lược khiến Washington không thể đứng ngoài

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng Greenland gắn trực tiếp với an ninh quốc gia Mỹ. Ông tuyên bố Washington phải mua hoặc sáp nhập Greenland nếu cần thiết. Quan điểm này được nêu trước nguy cơ Nga và Trung Quốc gia tăng hiện diện Bắc Cực. Greenland là vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch. Hòn đảo nằm trên các tuyến hàng hải Bắc Cực trọng yếu. Các hành lang này kết nối Bắc Mỹ, châu Âu và Á-Âu. Vị trí giúp kiểm soát luồng thương mại tương lai. Greenland cũng cho phép giám sát quân sự tầm xa hiệu quả. Ông Trump khẳng định Greenland sớm muộn sẽ thuộc về Mỹ. Ông nói điều đó phục vụ lợi ích an ninh lâu dài. Các kịch bản được nêu gồm sáp nhập hoặc liên kết tự do. Mô hình liên kết tương tự Micronesia và Palau.

Theo đó Mỹ hỗ trợ kinh tế, đổi lại quyền an ninh. Ông Trump lần đầu nêu ý tưởng mua Greenland năm 2019. Nhiệm kỳ hai của ông nhấn mạnh tính cấp bách. Chính quyền Trump coi Bắc Cực là mặt trận cạnh tranh mới. Greenland trở thành mắt xích không thể thay thế. Phó Tổng thống JD Vance đã gặp lãnh đạo Greenland. Ngoại trưởng Marco Rubio làm việc với Đan Mạch ngày 14/1. Hai bên thảo luận thẳng thắn nhưng còn bất đồng. Đan Mạch khẳng định Greenland không phải để mua bán. Washington vẫn thúc đẩy hợp tác khai khoáng. Các dự án đất hiếm được Mỹ hậu thuẫn. Greenland lớn hơn Alaska gần 50 phần trăm. Nếu sáp nhập, đây là mở rộng lãnh thổ lớn nhất lịch sử Mỹ. Điều này cho thấy tầm quan trọng đặc biệt của hòn đảo.

Cạnh tranh Bắc Cực, tuyến hàng hải và khoáng sản đất hiếm

Ông Trump nhiều lần cảnh báo về Nga tại Bắc Cực. Năm 2007, Nga cắm cờ xuống đáy Bắc Băng Dương. Moscow đã tái kích hoạt hơn 50 cơ sở quân sự cũ. Hiện Nga có sáu căn cứ lục quân tại Bắc Cực. Nga vận hành 10 trạm radar và 14 sân bay. Moscow còn sở hữu 16 cảng nước sâu chiến lược. Nga kiểm soát hơn nửa bờ biển Bắc Băng Dương. Hạm đội tàu phá băng Nga vượt trội toàn cầu. Nga có cả tàu phá băng hạt nhân. Tổng thống Vladimir Putin nhấn mạnh vai trò Bắc Cực năm 2025.

Ngược lại, Mỹ thiếu hiện diện trực tiếp. Washington không có căn cứ nào trên Bắc Băng Dương. Mỹ chỉ duy trì năm căn cứ Bắc Cực. Bốn căn cứ đặt tại Alaska. Căn cứ Pituffik nằm tại Greenland. Đây là cơ sở quân sự duy nhất của Mỹ trên đảo. Vị trí này gần các căn cứ Nga. Các chuyên gia đánh giá Greenland cho phép cảnh báo sớm tên lửa. Hòn đảo hỗ trợ theo dõi không gian và hàng không. Greenland nằm giữa hai cửa ngõ Bắc Băng Dương. Một là eo Davis phía tây. Hai là hành lang Greenland–Iceland–Anh phía đông. Đây là tuyến then chốt cho hải quân NATO.

Ngoài Nga, Trung Quốc cũng tăng hiện diện. Năm 2018, Bắc Kinh tự xưng “quốc gia cận Bắc Cực”. Trung Quốc thúc đẩy Con đường Tơ lụa vùng cực. Chiến lược này thuộc Vành đai và Con đường. Doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư Bắc Cực từ thập niên 1990. Các lĩnh vực gồm dầu khí và khoáng sản. Hạ tầng và vận tải cũng được chú trọng. Phân tích RAND năm 2024 xác nhận xu hướng này. Washington lo ngại Bắc Kinh kiểm soát chuỗi cung ứng. Greenland sở hữu khoáng sản chiến lược dồi dào. Đảo giàu sắt, graphite và tungsten. Các mỏ vàng, đồng và uranium hiện diện. Đặc biệt là trữ lượng đất hiếm lớn. Ước tính Greenland có 1,5 triệu tấn đất hiếm. Trung Quốc hiện thống trị chuỗi cung ứng toàn cầu. Mỹ phụ thuộc Trung Quốc với 15 trên 54 khoáng sản chiến lược. Các dự án Tanbreez và Kvanefjeld được chú ý. Mỹ từng can thiệp ngăn bán mỏ cho Trung Quốc.

Ngoài khoáng sản, băng tan mở tuyến hàng hải mới. Tuyến Tây Bắc ngày càng khả thi. Số tàu qua tuyến này tăng mạnh hai thập kỷ qua. Tuyến Biển Bắc cũng thu hút thương mại. Các tuyến có thể hoạt động quanh năm thập niên 2030. Điều này làm tăng giá trị địa chiến lược Greenland. Tuy nhiên, khai thác không dễ dàng. Khí hậu khắc nghiệt cản trở sản xuất. Hạ tầng Greenland còn rất hạn chế. Quy định môi trường rất nghiêm ngặt. Các mỏ chứa uranium gây tranh cãi pháp lý. Chi phí đầu tư vì thế rất lớn. Dù vậy, Mỹ vẫn coi đây là canh bạc cần thiết. Washington đánh giá lợi ích dài hạn vượt rủi ro. Greenland vì thế trở thành tâm điểm cạnh tranh quyền lực. Bắc Cực đang chuyển từ ngoại vi thành trung tâm chiến lược.

Theo: The Epoch Times