Bí quyết sống lâu của cá voi đầu cong: Sửa chữa ADN siêu việt

Cá voi đầu cong sống hơn 200 năm nhờ sửa chữa ADN chính xác, được tăng cường bởi protein CIRBP trong môi trường nước lạnh Bắc Cực khắc nghiệt

Bí quyết sống lâu của cá voi đầu cong: Cơ chế sinh học đột phá

Cá voi đầu cong (Balaena mysticetus) là loài động vật có vú trường thọ nhất hành tinh với tuổi đời có thể vượt 200 năm. Nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature ngày 29/10/2025 làm sáng tỏ bí mật sinh học giúp chúng đạt được điều này. Khả năng sửa chữa tổn thương ADN với độ chính xác cao chính là yếu tố then chốt giúp giảm đột biến và làm chậm quá trình lão hóa ở cấp độ tế bào.

Giáo sư Vera Gorbunova từ Đại học Rochester, New York, dẫn dắt nhóm nghiên cứu phân tích sâu cơ chế tế bào. Theo bà, mọi sinh vật đều đối mặt với tổn thương ADN theo thời gian, nhưng không phải loài nào cũng xử lý hiệu quả. Cá voi đầu cong nổi bật nhờ khả năng khắc phục đứt gãy kép – dạng tổn thương nghiêm trọng nhất – mà không để lại hậu quả lâu dài về gen.

Khả năng này không chỉ bảo vệ bộ gen mà còn duy trì chức năng mô và nội tạng qua nhiều thế kỷ. Phát hiện này mở ra tiềm năng ứng dụng y học, đặc biệt trong việc bảo vệ tế bào người khi cấy ghép hoặc phẫu thuật. Nếu con người học được cơ chế này, tuổi thọ khỏe mạnh có thể được kéo dài đáng kể.

Bí quyết sống lâu của cá voi đầu cong: Protein CIRBP và nước lạnh

Protein CIRBP chính là yếu tố trung tâm trong cơ chế bảo vệ ADN của cá voi đầu cong. Loài này sản xuất CIRBP với nồng độ cao gấp 100 lần con người, và protein này được kích hoạt mạnh mẽ bởi môi trường nước lạnh Bắc Cực. CIRBP không chỉ sửa chữa ADN mà còn kích hoạt cơ chế loại bỏ tế bào hư hại trước khi chúng gây ung thư.

Thí nghiệm trên tế bào cá voi cho thấy CIRBP phản ứng nhanh với nhiệt độ thấp, tăng cường hiệu quả sửa chữa. Điều này lý giải tại sao cá voi đầu cong – dù nặng tới 80 tấn – lại hiếm gặp ung thư, vốn là nguy cơ lớn ở động vật kích thước lớn. Cơ chế kép “sửa + loại” giúp chúng duy trì sức khỏe tế bào suốt đời.

Nhóm nghiên cứu kết luận, chính môi trường sống lạnh giá đã tiến hóa CIRBP thành công cụ sinh tồn hoàn hảo. Đây là minh chứng rõ ràng rằng điều kiện khắc nghiệt có thể trở thành lợi thế sinh học nếu cơ thể thích nghi đúng cách.

Ứng dụng tương lai từ bí quyết sống lâu của cá voi đầu cong

Các nhà khoa học đang thử nghiệm tăng biểu hiện CIRBP ở động vật khác để kiểm chứng khả năng kéo dài tuổi thọ. Trước đó, ruồi được bổ sung CIRBP sống lâu hơn và kháng bức xạ tốt hơn. Hiện tại, chuột biến đổi gen tăng CIRBP đang được theo dõi tại phòng thí nghiệm của Gorbunova để đánh giá tuổi thọ thực tế.

Nhóm nghiên cứu cũng đặt giả thuyết: liệu con người thường xuyên tiếp xúc nước lạnh – như tắm lạnh hoặc bơi lội – có làm tăng CIRBP hay không. Nếu đúng, thói quen này có thể trở thành phương pháp tự nhiên hỗ trợ sức khỏe tế bào. Dù còn ở giai đoạn đầu, phát hiện từ cá voi đầu cong mở ra hướng đi mới cho y học lão hóa.

Để thu thập mẫu, nhóm nghiên cứu hợp tác với thợ săn người Inuit, lấy tế bào từ cá voi săn hợp pháp. Mẫu được bảo quản trong tủ mát và vận chuyển nhanh về phòng thí nghiệm để tránh làm chết tế bào. Phương pháp này đảm bảo dữ liệu chính xác, phản ánh đúng cơ chế sinh học của loài cá voi trường thọ nhất hành tinh.

Theo: VnExpress