Áp lực điểm số hiện nay đang đè nặng lên vai giới trẻ khi xã hội thường nhầm lẫn giữa những cá nhân đạt điểm thi cao với những người thực sự có tài năng thực tế.
- Ông Trump chủ trì họp Hội đồng Hòa bình về tái thiết Gaza
- Các lỗi lái xe qua trạm thu phí khiến tài xế bị phạt nặng
- Công an cảnh báo các thủ đoạn lừa đảo mua nhà ở xã hội
Nhận diện nguồn gốc của áp lực điểm số từ tâm lý thần tượng
Trong những buổi thảo luận gần đây về giáo dục, TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lí – Giáo dục Việt Nam, đã thẳng thắn chỉ ra một thực trạng nhức nhối: xã hội đang quá thần tượng điểm số. Câu chuyện về “những đứa trẻ từng xuất chúng” nhưng sau đó rơi vào khủng hoảng không còn là chuyện hiếm gặp. Theo ông, điều này xuất phát từ một tâm lý xã hội phổ biến là đồng nhất hai khái niệm hoàn toàn khác nhau: người có điểm thi cao và người tài năng.
Thủ khoa, về bản chất, là người đạt điểm số cao nhất trong một kỳ thi nhờ trí nhớ tốt, sự chăm chỉ và kỹ năng làm bài xuất sắc. TS Lâm khẳng định rằng những phẩm chất đó rất đáng quý và cần được khuyến khích, tuy nhiên điểm thi chỉ là bước khởi đầu. Một người thực sự giỏi, thực sự tài năng phải là người giải quyết được những vấn đề thực tế của xã hội và cuộc sống. Nếu chúng ta chỉ dừng lại ở việc tôn vinh các con số trên bảng điểm, chúng ta vô tình tạo ra một bức tường ngăn cách trẻ với thực tế đầy biến động.
Từ sân chơi kiến thức đến ảo tưởng năng lực trong giáo dục
Nhìn nhận về các cuộc thi như Đường lên đỉnh Olympia, TS Nguyễn Tùng Lâm cho rằng chúng ta thường tung hô các em là “thần đồng” hay “ngọn cờ đầu”. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh bản chất của các cuộc thi này vẫn là một “game”, một trò chơi kiến thức để khích lệ tinh thần học tập. Sự khác biệt nằm ở cách tiếp cận: tại Mỹ, học sinh tự nguyện đăng ký dựa trên sở thích, còn ở Việt Nam, chúng ta thường có xu hướng lập đội tuyển, luyện “gà chiến” để đi thi.
Chính việc luyện tập quá mức cho các kỳ thi dễ tạo ra những ảo tưởng về năng lực thực sự. Tài năng, theo TS Lâm, phải hội tụ đủ hai yếu tố: sự phù hợp với tố chất bản thân và khả năng ứng biến. Người tài là người biết vận dụng những gì mình có để hiện thực hóa ý tưởng, tạo ra những sáng tạo mới giải quyết bài toán cuộc sống. Thực tế đau lòng hiện nay là nhiều người sở hữu bằng Cử nhân, Thạc sĩ, thậm chí Tiến sĩ nhưng vẫn thất nghiệp hoặc phải chạy xe ôm vì thiếu kỹ năng thực tế. Đó là bi kịch của việc chọn nhầm nghề hoặc chỉ mải mê chạy theo bằng cấp mà quên mất việc rèn luyện nội lực.
Hóa giải áp lực thành tích bằng tư duy liên ngành và nội lực
Trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) bùng nổ, kiến thức tra cứu đâu cũng có, xã hội không còn cần những “bộ nhớ di động”. Cái xã hội cần là khả năng tư duy, phản biện và sự liên ngành. TS Lâm lấy ví dụ, một người giỏi Toán hay Tin học ngày nay cần biết thêm về Kinh tế, Logistics để giải quyết bài toán tổng thể. Ông cũng nhắc lại câu nói: “Ba ông thợ da bằng một Gia Cát Lượng” để khuyên giới trẻ đừng đi một mình, hãy học cách hợp tác và tận dụng sức mạnh tập thể.
Bên cạnh đó, các bạn trẻ cần hiểu rằng không ai phải “xuất sắc” cả đời. Sự xuất sắc là kết quả của quá trình lao động bền bỉ, có lúc thăng lúc trầm, chứ không phải một trạng thái vĩnh cửu. Ngay cả những nhà khoa học lỗi lạc cũng phải thất bại hàng nghìn lần trước khi thành công. Do đó, thay vì dằn vặt bản thân vì thất bại, hãy xây dựng văn hóa phát triển dựa trên ba trụ cột: Trí sáng – Tâm an – Thân khỏe. Trí sáng để làm việc hiệu quả, Tâm an để giảm bớt tham sân si, và Thân khỏe để bảo vệ nguồn tài nguyên vô giá là sức khỏe.
Theo: Báo Sinh viên Việt Nam
