Ba container Mỹ–Việt–Trung tại cảng, minh họa bối cảnh thương mại và sức ép thu hẹp chênh lệch.(Ảnh: Khai Mở)
Thặng dư thương mại Việt Nam với Mỹ tăng mạnh năm 2025. Reuters ngày 13/1 cho biết ông Donald Trump đề cử Jennifer Wicks McNamara làm đại sứ mới. Washington ưu tiên xử lý “mất cân đối”, tăng giám sát nguy cơ sai lệch xuất xứ liên quan nhãn “Made in Vietnam”, và có thể siết trung chuyển.
Thặng dư thương mại Việt Nam tăng mạnh trong năm 2025
Dữ liệu Mỹ đã điều chỉnh theo mùa cho thấy thặng dư hàng hóa của Việt Nam từ tháng 1 đến tháng 10 đạt 144,2 tỷ USD. Con số này vượt kỷ lục cả năm 2024. Reuters nêu Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ tăng mạnh, trong khi Trung Quốc giảm sâu. Thặng dư của Việt Nam cao hơn Trung Quốc trong quý II và quý III/2025. Trong các đối tác của Mỹ, chỉ Mexico có thâm hụt lớn hơn trong hai quý đó. Thặng dư của Trung Quốc vẫn cao hơn Việt Nam nếu tính cả giai đoạn tháng 1–tháng 10.
Đại sứ mới dự kiến tập trung thu hẹp “mất cân đối”
Chính quyền Trump dự kiến thay đại sứ Mỹ tại Việt Nam. Đại sứ đương nhiệm Marc Knapper sẽ kết thúc nhiệm kỳ vào Chủ nhật. Người kế nhiệm được chỉ định là Jennifer Wicks McNamara, nhà ngoại giao nghề nghiệp hơn hai thập kỷ. Bà đang chờ Thượng viện phê chuẩn sau khi được đề cử tháng 10. Trong phiên điều trần tháng 12, bà nói “Quan hệ thương mại hiện tại mất cân đối”. Bà nêu mục tiêu thúc đẩy tiếp cận công bằng cho hàng hóa và dịch vụ Mỹ tại Việt Nam. Bà cũng khuyến khích đầu tư từ Việt Nam vào Mỹ. Reuters cho biết bà đồng thời đặt mục tiêu tăng hợp tác an ninh.
Thặng dư thương mại Việt Nam khiến Mỹ tăng giám sát trung chuyển
Washington cho rằng cần tăng giám sát nguy cơ trung chuyển hàng hóa nhằm né thuế. Reuters cho biết Mỹ nhiều lần nêu lo ngại về trường hợp hàng hóa gắn nhãn xuất xứ không đúng. Hàng trung chuyển bất hợp pháp có thể chịu thuế 40%. Tuy nhiên, Nhà Trắng chưa nêu tiêu chí xác định thế nào là trung chuyển trái phép. Tòa án Tối cao Mỹ có thể ra phán quyết về tính hợp pháp của các mức thuế trong tuần này. Dù vậy, các phân tích được Reuters dẫn cho rằng Việt Nam vẫn chịu sức ép, bất kể phán quyết ra sao. Lý do là Mỹ còn nhiều công cụ chính sách để điều chỉnh thuế quan.
Biểu tình tại Iran bước sang tuần thứ ba với thương vong lớn, trong bối cảnh Mỹ được cho là chuẩn bị chiến dịch quân sự 96 giờ, còn giới chức Washington công khai coi thay đổi chế độ là điều không thể tránh khỏi.
Thay đổi chế độ ở Iran là điều không thể tránh khỏi
Ngày 13 tháng 1 năm 2026, các cuộc biểu tình ở Iran bước sang ngày thứ 17. Theo Iran International, ít nhất 12.000 người đã thiệt mạng trong các vụ thảm sát xảy ra vào ngày 8 và 9 tháng 1. CBS News sau đó đã xác nhận con số này.
Hôm qua (12 tháng 12), Thái tử Iran đã đưa ra lời kêu gọi thứ ba về việc chiếm đóng và kiểm soát các trung tâm thành phố và đường phố, chiếm giữ các tòa nhà chính phủ, và yêu cầu các quan chức, quân đội và cảnh sát phải đưa ra lựa chọn. Ông cũng kêu gọi các đại sứ quán và lãnh sự quán Iran ở nước ngoài thay đổi cờ của họ thành biểu tượng “Sư tử và Mặt trời” của Iran. Trong khi đó, người dân tại các thành phố lớn và một số khu vực của Tehran tiếp tục xuống đường. Tổng thống Mỹ Trump tuyên bố rằng ông sẽ cung cấp viện trợ “sớm”.
Các báo cáo cho thấy hàng chục nghìn người đã thiệt mạng dưới tay cảnh sát Iran, và hơn 10.681 người đã bị bắt giữ và bỏ tù. Các cuộc biểu tình kéo dài ba tuần đã diễn ra tại 585 địa điểm trên khắp 186 thành phố và 31 tỉnh thành của Iran.
Hoa Kỳ có kế hoạch phát động một cuộc tấn công vào các mục tiêu bên trong Iran
Luật sư Goldie Ghamari người Canada đã đăng lại tin tức của Manoto TV:
Tin nóng: Hoa Kỳ có kế hoạch phát động các cuộc tấn công vào các mục tiêu quân sự và an ninh ở Iran trong vòng 96 giờ tới. Kênh truyền hình Manoto, dẫn nguồn tin đáng tin cậy ở Trung Đông, cho biết các mục tiêu này bao gồm sở chỉ huy của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran và lực lượng dân quân Basij trên khắp Iran.
Sau tuyên bố trước đó của Trump, Ủy ban Đối ngoại Hạ viện Hoa Kỳ cũng đã gửi một tín hiệu mạnh mẽ về vấn đề X. Giọng điệu của các quan chức Hoa Kỳ đã leo thang.
“Gửi người dân Iran: Ayatollah Khamenei đã tàn sát người dân của các bạn, khiến đồng rial trở thành loại tiền tệ mất giá nhất thế giới và phung phí tài nguyên của đất nước các bạn.”
“Khiến việc thay đổi chế độ trở nên không thể tránh khỏi.”
Trích thư của Tổng thống Mỹ Abraham Lincoln gửi thầy hiệu trưởng ngôi trường nơi con trai ông theo học.
Con tôi sẽ phải học tất cả những điều này, rằng không phải tất cả mọi người đều công bằng, tất cả mọi người đều chân thật. Nhưng xin thầy hãy dạy cho cháu biết cứ mỗi một kẻ vô lại ta gặp trên đường phố thì ở đâu đó sẽ có một con người chính trực; cứ mỗi một chính trị gia ích kỷ, ta sẽ có một nhà lãnh đạo tận tâm. Bài học này sẽ mất nhiều thời gian, tôi biết; nhưng xin thầy hãy dạy cho cháu biết rằng một đồng đôla kiếm được do công sức lao động của mình bỏ ra còn quý giá hơn nhiều so với năm đôla nhặt được trên hè phố…
Những thanh vàng trưng bày tại Nhà máy in tiền Mỹ ở Washington, DC. (Ảnh: Nghệ An Mới)
Sáng 13/1/2026 (giờ Việt Nam), giá vàng và bạc đồng loạt lập kỷ lục mới khi đồng USD suy yếu, trong bối cảnh giới đầu tư toàn cầu lo ngại nguy cơ can thiệp chính trị vào Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).
Ngày 12/1, thị trường tài chính quốc tế biến động mạnh khi các kim loại quý tăng giá đột biến. Giá vàng giao ngay có thời điểm tiến sát mốc 4.600 USD/ounce, mức cao nhất từ trước đến nay. Cùng lúc, giá bạc vượt ngưỡng 85 USD/ounce, xác lập kỷ lục lịch sử mới.
Dữ liệu giao dịch cho thấy hợp đồng bạc kỳ hạn tháng 3 tăng hơn 7% trong phiên, đóng cửa trên mốc 85 USD/ounce.
USD suy yếu, dòng tiền đổ mạnh vào tài sản trú ẩn
Đà tăng của vàng và bạc diễn ra trong bối cảnh đồng USD giảm giá so với các đồng tiền chủ chốt. Chỉ số USD suy yếu khiến các tài sản định giá bằng đồng bạc xanh trở nên hấp dẫn hơn với nhà đầu tư quốc tế.
Trong khi đó, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm nhích lên, phản ánh tâm lý thận trọng gia tăng trên thị trường tài chính toàn cầu.
Giới đầu tư đẩy mạnh tìm kiếm tài sản trú ẩn an toàn khi các yếu tố chính trị tại Mỹ bắt đầu tác động trực tiếp đến kỳ vọng chính sách tiền tệ.
Lo ngại Fed bị chính trị hóa sau động thái điều tra
Tâm lý bất ổn gia tăng sau thông tin Bộ Tư pháp Mỹ tiến hành điều tra liên quan đến Fed. Diễn biến này làm dấy lên lo ngại về tính độc lập của ngân hàng trung ương Mỹ trước sức ép chính trị từ Tổng thống Donald Trump, người nhiều lần kêu gọi cắt giảm lãi suất.
Chủ tịch Fed Jerome Powell xác nhận Fed đã nhận các trát đòi hầu tòa của đại bồi thẩm đoàn. Nội dung liên quan đến phiên điều trần tại Thượng viện hồi tháng 6/2025, trong đó có dự án cải tạo trụ sở Fed.
Ông Powell cho rằng đây là động thái chưa từng có tiền lệ và cảnh báo nguy cơ chính sách tiền tệ bị chính trị hóa.
Chứng khoán tăng điểm, giá dầu giảm vì rủi ro địa chính trị
Trong khi kim loại quý biến động mạnh, chứng khoán châu Á tăng điểm trong phiên đầu tuần. Các thị trường Hong Kong và Thượng Hải dẫn đầu đà tăng, nối tiếp xu hướng tích cực của Phố Wall trong phiên cuối tuần trước.
Tại châu Âu, các thị trường biến động nhẹ, song nhiều chỉ số lớn vẫn duy trì xu hướng tích cực kể từ đầu năm 2026.
Ở chiều ngược lại, giá dầu giảm trong phiên giao dịch biến động mạnh do các rủi ro địa chính trị mới. Các cuộc biểu tình tại Iran cùng động thái Mỹ thu giữ nguồn cung dầu của Venezuela tiếp tục gây áp lực lên thị trường năng lượng.
Giới phân tích nhận định, diễn biến hiện nay cho thấy tâm lý bất ổn đang gia tăng trên thị trường tài chính toàn cầu, khi các yếu tố chính trị và địa chính trị ngày càng tác động mạnh đến chính sách tiền tệ và dòng vốn đầu tư.
U23 UAE trong trận gặp Nhật Bản ( Ảnh:Chụp màn hình/Tuổi Trẻ)
Rạng sáng 14-1, U23 UAE giành vé vào tứ kết U23 châu Á 2026 và sẽ chạm trán U23 Việt Nam, trong bối cảnh đội bóng Trung Đông đang chiếm ưu thế rõ rệt về thành tích đối đầu trong lịch sử.
U23 UAE vượt trội U23 Việt Nam ở các lần chạm trán
Theo thống kê của Sofascore, U23 UAE và U23 Việt Nam từng gặp nhau 6 lần ở cấp độ U23. Đội bóng Tây Á bất bại với 4 chiến thắng và 2 trận hòa trong 90 phút thi đấu. Nếu tính cả loạt luân lưu, U23 UAE thắng tới 5 trận.
Lần gặp đầu tiên diễn ra tại Asiad 2014, khi U23 Việt Nam dưới thời HLV Toshiya Miura để thua UAE 1-3 ở vòng 16 đội. Hai năm sau, tại Asiad 2016, U23 Việt Nam tiếp tục thất bại 2-3 trong trận đấu bị ngược dòng và chỉ còn 9 cầu thủ trên sân ở cuối trận.
Lịch sử đối đầu là thách thức lớn với thầy trò HLV Kim Sang-sik
Tại Asiad 2018, U23 Việt Nam cầm hòa UAE trong 90 phút ở trận tranh HCĐ nhưng thua trên chấm luân lưu. Đến VCK U23 châu Á 2020, hai đội hòa 0-0, đánh dấu lần đầu Việt Nam có điểm trước UAE ở sân chơi này.
Trong các trận giao hữu gần nhất vào năm 2022 và 2023, U23 Việt Nam đều thua đậm 0-3 và 0-4. Dù vậy, với phong độ cao tại giải năm nay, thầy trò HLV Kim Sang-sik được kỳ vọng sẽ tạo ra bất ngờ trước đối thủ giàu thể lực và kinh nghiệm.
U23 Việt Nam giành trọn 9 điểm khi thắng cả ba trận ở vòng bảng U23 châu Á 2026-(Ảnh: Chụp màn hình/Việt Nam+)
Việt Nam làm điều chưa từng có trong lịch sử dự giải U23 châu Á khi U23 Việt Nam toàn thắng cả ba trận vòng bảng năm 2026. Chiến thắng 1-0 trước chủ nhà Saudi Arabia giúp đội bóng lập nhiều cột mốc mới và hiên ngang vào tứ kết.
U23 Việt Nam tạo cú sốc trước chủ nhà Saudi Arabia
Tiền đạo Đình Bắc lập công duy nhất, mang về chiến thắng 1-0 cho U23 Việt Nam trước chủ nhà U23 Saudi Arabia(Ảnh: Chụp màn hình/Việt Nam+)
Tối 13/1, U23 Việt Nam đánh bại U23 Saudi Arabia 1-0 ở lượt trận quyết định bảng A. Trận đấu diễn ra tại Prince Abdullah Al-Faisal Sports City. Nguyễn Đình Bắc trở thành người hùng với cú dứt điểm từ góc hẹp. Bàn thắng mang về niềm vui trọn vẹn cho thầy trò huấn luyện viên Kim Sang-sik. Chiến thắng này giúp U23 Việt Nam giành vé vào tứ kết. Quan trọng hơn, đội tuyển lập hàng loạt dấu mốc chưa từng có tại đấu trường châu Á.
U23 Việt Nam tạo nên kỳ tích khó quên tại giải U23 châu Á 2018-(Ảnh: Chụp màn hình/Việt Nam+)
Với chiến thắng trước Saudi Arabia, U23 Việt Nam kết thúc vòng bảng với 9 điểm tuyệt đối. Đây là lần đầu tiên đội tuyển đạt thành tích này sau 6 lần tham dự U23 châu Á.
Trước đó, thành tích tốt nhất chỉ là 6 điểm tại giải năm 2024. Lần này, U23 Việt Nam lần đầu giành ngôi nhất bảng và đi tiếp với vị thế cao nhất. Đáng chú ý, đội tuyển cũng lần đầu đánh bại U23 Saudi Arabia. Đối thủ Tây Á từng thắng 5, hòa 1 trong các lần gặp trước, ghi 14 bàn và chỉ lọt lưới 3 lần. Thất bại này khiến U23 Saudi Arabia bị loại ngay từ vòng bảng trên sân nhà.
Hành trình toàn thắng tại bảng A
Tại vòng bảng U23 châu Á 2026, U23 Việt Nam thể hiện phong độ ổn định. Đội lần lượt đánh bại U23 Jordan 2-0 và U23 Kyrgyzstan 2-1. Ba trận, ba chiến thắng giúp “các chiến binh Sao vàng” khẳng định sự tiến bộ rõ rệt. Lối chơi kỷ luật, hiệu quả và tinh thần thi đấu cao là điểm nhấn lớn nhất.
Thành tích này cũng giúp U23 Việt Nam nhận được sự chú ý mạnh mẽ từ truyền thông châu Á. U23 Việt Nam lần đầu dự vòng chung kết U23 châu Á năm 2016 tại Oman. Đội sớm bị loại sau ba trận thua.
Năm 2018, dưới thời huấn luyện viên Park Hang-seo, U23 Việt Nam tạo kỳ tích Thường Châu. Đội vào tới chung kết và giành ngôi á quân lịch sử. Các kỳ giải 2020, 2022 và 2024, U23 Việt Nam đều vượt qua vòng bảng nhưng dừng bước ở tứ kết. Trước U23 châu Á 2026, chưa lần nào đội thắng trọn vẹn vòng bảng. Giờ đây, lịch sử đã thay đổi. U23 Việt Nam lần đầu toàn thắng ba trận, mở ra hy vọng tiến sâu hơn tại giải đấu năm nay.
Hình ảnh các trẻ em tại chùa Cẩm La được chia sẻ, lan truyền trên nhiều nền tảng mạng xã hội (Ảnh: Chụp màn hình/VietNamNet)
Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) đã đề nghị Sở Y tế Quảng Ninh phối hợp kiểm tra, xác minh thông tin chùa Cẩm La nuôi dưỡng trẻ em trái quy định, lợi dụng hình ảnh trẻ để kêu gọi từ thiện. Việc vào cuộc nhằm bảo vệ quyền trẻ em và xử lý nghiêm các sai phạm nếu có.
Kiểm tra dấu hiệu nuôi trẻ em trái quy định tại chùa Cẩm La
Theo Cục Bà mẹ và Trẻ em, động thái kiểm tra được triển khai sau khi báo chí phản ánh chùa Cẩm La (xã Phong Cốc, tỉnh Quảng Ninh) có dấu hiệu nuôi dưỡng trẻ em trái quy định pháp luật, đồng thời sử dụng hình ảnh trẻ để kêu gọi từ thiện trên mạng xã hội.
Cục đề nghị Sở Y tế tỉnh Quảng Ninh chủ trì, phối hợp với các cơ quan chức năng địa phương tiến hành xác minh, làm rõ nội dung phản ánh, bảo đảm việc thực hiện đầy đủ các quy định của Luật Trẻ em và Nghị định 56/2017/NĐ-CP. Trường hợp phát hiện vi phạm, các sai phạm cần được xử lý nghiêm, triệt để theo đúng quy định.
Liên quan đến lĩnh vực y tế, Sở Y tế Quảng Ninh cho biết chưa từng cấp giấy phép hoạt động khám, chữa bệnh hoặc dịch vụ thẩm mỹ cho bất kỳ cơ sở nào trong khuôn viên chùa Cẩm La. Nếu phát sinh hoạt động thuộc lĩnh vực y tế tại đây, cơ quan chức năng sẽ tiến hành kiểm tra và xử lý theo quy định pháp luật chuyên ngành.
Yêu cầu dừng nuôi dưỡng, bàn giao trẻ theo đúng quy định
Trước thông tin lan truyền trên mạng xã hội, ngày 12/1, UBND phường Phong Cốc đã tổ chức kiểm tra thực tế và làm việc liên ngành tại chùa Cẩm La. Tại thời điểm kiểm tra, chùa có một số trẻ em đang được trụ trì trực tiếp chăm sóc.
Cụ thể, hiện có 11 trẻ em được nuôi dưỡng tại chùa, trong đó 3 em đã được trụ trì nhận làm con nuôi theo đúng quy định. Tuy nhiên, UBND phường Phong Cốc và Sở Y tế khẳng định chùa Cẩm La là cơ sở tôn giáo, không phải là cơ sở trợ giúp xã hội và chưa được cấp phép nuôi dưỡng trẻ em tập trung.
Trên cơ sở đó, đoàn kiểm tra liên ngành yêu cầu chùa dừng hoạt động nuôi dưỡng đối với các trẻ chưa xác định rõ thân nhân hoặc người chăm sóc hợp pháp. Đồng thời, nhà chùa phải phối hợp với chính quyền địa phương để bàn giao trẻ về gia đình hoặc đưa vào Trung tâm Trợ giúp xã hội tỉnh Quảng Ninh theo đúng quy định.
UBND phường Phong Cốc cũng yêu cầu chùa Cẩm La dừng việc đăng tải hình ảnh, video liên quan đến trẻ em trên các nền tảng mạng xã hội, nhằm tránh nguy cơ xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ.
Tàu hải quân Đan Mạch làm nhiệm vụ tuần tra tại vùng biển ngoài khơi Nuuk, thủ phủ Greenland, vào tháng 3/2025. (Ảnh: Chụp màn hình/VnExpress)
Cách châu Âu có thể ngăn ông Trump kiểm soát Greenland đang được EU và Đan Mạch khẩn trương tính toán, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thể hiện quyết tâm mua lại hòn đảo chiến lược. Các phương án trải dài từ ngoại giao, an ninh đến hỗ trợ tài chính và đáp trả kinh tế.
Vị trí đảo Greenland-(Ảnh: Chụp màn hình/VnExpress)
Giới chức châu Âu nhận định Tổng thống Donald Trump nghiêm túc với kế hoạch kiểm soát Greenland. Những tuyên bố cứng rắn gần đây từ Nhà Trắng buộc EU phải thay đổi thái độ. Một nhà ngoại giao EU cho biết khối này đã chuẩn bị cho kịch bản đối đầu trực diện. Theo các cuộc thảo luận nội bộ, châu Âu không còn xem đây là phát ngôn mang tính chiến thuật.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 7/1 xác nhận sẽ thảo luận vấn đề Greenland với Đan Mạch. Nhà Trắng nhấn mạnh ưu tiên là đàm phán, nhưng không loại trừ các lựa chọn khác.
NATO được xem là kênh trung gian thỏa hiệp
Một số cựu quan chức NATO đề xuất liên minh đứng ra làm trung gian. Mục tiêu là giúp Mỹ, Đan Mạch và Greenland đạt được một thỏa thuận dung hòa lợi ích. Phương án này có thể giúp ông Trump đạt “thắng lợi chính trị”, trong khi Đan Mạch và Greenland vẫn giữ được chủ quyền. Đây được coi là lối thoát nhanh nhất để hạ nhiệt căng thẳng.
Tổng thống Trump nhiều lần khẳng định Greenland có ý nghĩa sống còn với an ninh Mỹ, đặc biệt khi băng tan và các tuyến hàng hải Bắc Cực mở ra.
Tăng cường hiện diện quân sự để trấn an Mỹ
Các đồng minh NATO đang cân nhắc nhiều biện pháp an ninh mới. Trong đó có tăng chi tiêu quốc phòng cho Bắc Cực và mở rộng các cuộc tập trận. Một số đề xuất bao gồm triển khai thêm lực lượng bảo vệ Greenland và thiết lập chương trình “Cảnh giới Bắc Cực”. Mô hình này tương tự các sáng kiến an ninh tại Đông Âu và Baltic.
Dù vậy, nhiều nhà ngoại giao cho rằng mối đe dọa từ Nga và Trung Quốc đang bị phóng đại. Tuy nhiên, các biện pháp trên có thể làm giảm lo ngại từ Washington. Bên cạnh an ninh, EU và Đan Mạch lựa chọn giải pháp tài chính. Châu Âu muốn chứng minh họ có thể mang lại lợi ích kinh tế tốt hơn Mỹ.
Theo kế hoạch, ngân sách dành cho Greenland sẽ tăng hơn gấp đôi, lên trên 615 triệu USD trong giai đoạn 2028–2035. Greenland cũng có thể tiếp cận thêm 51 triệu USD từ các quỹ EU. Nguồn lực mới không chỉ tập trung vào phúc lợi, y tế và giáo dục. EU dự kiến hỗ trợ Greenland phát triển năng lực khai thác khoáng sản và kinh tế xanh.
Công cụ kinh tế để răn đe Washington
EU vẫn nắm trong tay Công cụ Chống Cưỡng bức thương mại (ACI). Công cụ này cho phép khối đáp trả các hành vi gây sức ép kinh tế.
ACI từng được EU cân nhắc sử dụng khi Mỹ áp thuế quan. Khối có thể tái kích hoạt biện pháp này nếu căng thẳng leo thang.
Giới chức EU nhấn mạnh quy mô xuất khẩu gần 700 tỷ USD sang Mỹ là đòn bẩy lớn. Tuy nhiên, thách thức nằm ở việc khiến Tổng thống Trump tin rằng châu Âu sẵn sàng hành động.
Việc lạm dụng điện thoại, máy tính bảng hay trò chơi điện tử có thể làm giảm khả năng tập trung và sáng tạo.(Ảnh: Nghệ An Mới)
Nhiều thói quen sinh hoạt tưởng như vô hại lại đang âm thầm tác động tiêu cực đến sự phát triển não bộ của trẻ. Nhận diện sớm và can thiệp kịp thời là chìa khóa giúp trẻ phát triển toàn diện, học tập hiệu quả.
Cha mẹ nào cũng mong con thông minh, khỏe mạnh và có nền tảng phát triển vững chắc. Tuy nhiên, trong đời sống hằng ngày, không ít thói quen phổ biến đang vô tình làm suy giảm chức năng não bộ của trẻ ở giai đoạn phát triển quan trọng.
Dưới đây là năm thói quen xấu mà cha mẹ cần kiên trì giúp con từ bỏ, dù việc thay đổi không hề dễ dàng.
Thiếu ngủ, suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung
Thực tế, nhiều trẻ bị thiếu ngủ kéo dài do áp lực học tập. (Ảnh: Nghệ An Mới)
Giấc ngủ giữ vai trò then chốt trong quá trình phát triển và phục hồi não bộ. Theo Tổ chức Giấc ngủ Quốc gia Hoa Kỳ, trẻ trong độ tuổi đi học cần ngủ từ 9 đến 11 giờ mỗi ngày, còn thanh thiếu niên cần khoảng 8 đến 10 giờ.
Thực tế, nhiều trẻ bị thiếu ngủ kéo dài do áp lực học tập và sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều. Hệ quả là trí nhớ suy giảm, khả năng tập trung kém và hiệu quả học tập giảm sút.
Não bộ cần thời gian nghỉ ngơi để tái tạo, tương tự như một hệ thống cần được bảo trì. Khi không được nghỉ ngơi đầy đủ, hiệu suất hoạt động sẽ giảm rõ rệt, khiến trẻ khó tập trung và tiếp thu bài vở.
Cha mẹ nên xây dựng giờ ngủ cố định, tạo không gian ngủ yên tĩnh, hạn chế thiết bị điện tử trước giờ đi ngủ và khuyến khích trẻ đọc sách nhẹ nhàng để thư giãn.
Lạm dụng thiết bị điện tử
Không ít trẻ dành hàng giờ sau giờ học cho màn hình. (Ảnh: Nghệ An Mới)
Thiết bị điện tử ngày càng gắn bó với đời sống của trẻ em. Tuy nhiên, việc sử dụng quá mức điện thoại, máy tính bảng hay trò chơi điện tử có thể ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng tập trung và sáng tạo.
Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng việc chơi game hoặc xem video trong thời gian dài khiến trẻ dễ xao nhãng, giảm hứng thú học tập. Không ít trẻ dành hàng giờ sau giờ học cho màn hình, dần lơ là bài tập và nhiệm vụ học tập.
Giải pháp là kiểm soát thời gian sử dụng thiết bị mỗi ngày, ưu tiên nội dung phục vụ học tập và khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động khác như vẽ, âm nhạc hoặc thể thao.
Ít vận động, não bộ kém linh hoạt
Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ vận động thường xuyên có khả năng nhận thức và kết quả học tập tốt hơn. (Ảnh: Nghệ An Mới)
Hoạt động thể chất không chỉ giúp trẻ nâng cao sức khỏe mà còn hỗ trợ sự phát triển của não bộ. Tập thể dục giúp tăng tuần hoàn máu, cung cấp oxy và dưỡng chất cần thiết cho não.
Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ vận động thường xuyên có khả năng nhận thức và kết quả học tập tốt hơn. Tuy nhiên, hiện nay không ít trẻ предпоч ở trong nhà và ít tham gia các hoạt động thể thao.
Cha mẹ có thể cho con tham gia câu lạc bộ thể thao, tổ chức hoạt động ngoài trời vào cuối tuần hoặc cùng con tập luyện để tạo động lực và tăng sự gắn kết gia đình.
Bỏ bữa sáng, não thiếu năng lượng
Các nghiên cứu cho thấy trẻ không ăn sáng dễ mệt mỏi, giảm hiệu suất học tập và khó tập trung trong buổi sáng. (Ảnh: Nghệ An Mới)
Bữa sáng là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng cho não bộ sau một đêm dài. Khi trẻ bỏ bữa sáng, não bộ rơi vào trạng thái thiếu năng lượng, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tập trung và tiếp thu kiến thức.
Các nghiên cứu cho thấy trẻ không ăn sáng dễ mệt mỏi, giảm hiệu suất học tập và khó tập trung trong buổi sáng.
Cha mẹ nên chuẩn bị bữa sáng đầy đủ dưỡng chất như trứng, sữa, bánh mì và trái cây, đồng thời hình thành thói quen ăn sáng đều đặn cho trẻ từ sớm.
Cảm xúc tiêu cực kéo dài
Sự phát triển não bộ của trẻ là nền tảng cho tương lai lâu dài. (Ảnh: Nghệ An Mới)
Lo âu, căng thẳng hoặc tâm trạng tiêu cực kéo dài có thể làm rối loạn hoạt động của các chất dẫn truyền thần kinh, từ đó gây ảnh hưởng đến não bộ.
Một số trẻ chịu áp lực học tập lớn trong thời gian dài có biểu hiện suy giảm trí nhớ và kết quả học tập đi xuống. Nếu không được hỗ trợ kịp thời, tác động tiêu cực này có thể kéo dài.
Cha mẹ cần theo dõi sát những thay đổi cảm xúc của con, chủ động trò chuyện, lắng nghe và hướng dẫn trẻ các cách giảm căng thẳng như hít thở sâu, nghe nhạc hoặc thư giãn nhẹ.
Sự phát triển não bộ của trẻ là nền tảng cho tương lai lâu dài. Khi cha mẹ kịp thời nhận diện và điều chỉnh những thói quen chưa phù hợp, trẻ sẽ có môi trường sống cân bằng, lành mạnh và hạnh phúc hơn.
Giữa đời biến động, khiêm nhường là sự sáng suốt để thấu hiểu bản thân qua những điều bình dị và lặng lẽ nhất. (Ảnh: Khai Mở)
Khiêm nhường không chỉ là một đức tính đạo đức, mà còn là cội rễ của nhân cách bền vững. Trong dòng chảy văn hóa truyền thống, khiêm nhường giúp con người giữ tâm an định, xa rời danh lợi, sống hài hòa với người và với chính mình.
Khiêm nhường trong văn hóa truyền thống – gốc rễ của nhân cách bền lâu
Trong kho tàng tư tưởng phương Đông, khiêm nhường chưa bao giờ là sự hạ thấp bản thân một cách yếu đuối. Trái lại, đó là biểu hiện của người có nội lực sâu, có khả năng tự chủ và hiểu rõ giới hạn của mình. Khổng Tử từng nói trong Luận Ngữ: “Quân tử khiêm nhi bất tranh” – người quân tử khiêm nhường mà không tranh giành.
Khiêm nhường, xét đến cùng, là sự sáng suốt trong nhận thức về bản thân giữa đời người nhiều biến động. Người xưa quan sát thiên nhiên để rút ra đạo sống: lúa càng trĩu hạt càng cúi đầu, nước ở chỗ thấp mà nuôi dưỡng vạn vật. Cái thấp ấy không hèn, mà chính là nơi tụ hội của sinh mệnh.
Trong xã hội hiện đại, nơi cái tôi được đề cao quá mức, khiêm nhường càng trở thành thước đo của chiều sâu văn hóa. Nó không phô trương, không ồn ào, nhưng bền bỉ như mạch nước ngầm, nuôi dưỡng nhân cách và giữ cho con người không bị cuốn trôi bởi danh vọng.
Khiêm nhường và nội lực tinh thần – sức mạnh của người biết lùi
Người có khiêm nhường không phải là người không có tài, mà là người không lấy tài làm nơi tựa cho cái ngã. Trong Luận Ngữ, Khổng Tử từng nhấn mạnh: “Tri giả bất hoặc, nhân giả bất ưu, dũng giả bất cụ” – người có trí không mê, người có nhân không lo, người có dũng không sợ.
Khiêm nhường chính là nền tảng để trí tuệ không rơi vào kiêu mạn, để lòng nhân không biến thành phán xét. Người biết lùi một bước, thường nhìn được xa hơn; người biết nhún mình, thường đứng được vững hơn.
Trong đời sống, có những người nói ít nhưng việc nhiều, danh không cao mà đức lan xa. Đó là những con người không cần chứng minh giá trị của mình bằng lời khoe khoang, bởi nội lực của họ đã tự tỏa sáng. Khiêm nhường, vì thế, không làm con người nhỏ đi, mà làm tâm hồn họ rộng ra.
Lúa càng trĩu hạt càng cúi đầu – Khiêm nhường là minh chứng cho một tâm hồn trưởng thành và giàu nội lực sâu sắc. (Ảnh: Khai Mở)
Khiêm nhường trước danh lợi – nghệ thuật giữ tâm thanh thản
Một trong những giá trị lớn nhất của khiêm nhường là giúp con người giữ được sự thanh thản trước danh lợi. Người xưa dạy: “Đạm dĩ minh chí, tĩnh dĩ viễn mưu” – sống đạm bạc thì chí mới sáng, giữ tĩnh lặng thì mới nghĩ được xa.
Khiêm nhường không đồng nghĩa với trốn tránh đời sống vật chất, mà là không để vật chất điều khiển tâm mình. Danh đến không mừng quá, lợi đi không buồn sâu. Được – mất, hơn – thua, dưới con mắt người có hàm dưỡng, chỉ là những lớp sóng nổi trên mặt nước.
Chính thái độ ấy giúp con người giữ được khí tiết và sự trong sáng nội tâm. Khi không bị danh lợi lôi kéo, con người mới có thể sống đúng với đạo làm người, không đánh đổi nhân cách để lấy lợi ích trước mắt.
Khiêm nhường và đạo xử thế – sống hài hòa giữa người với người
Trong đạo Khổng, khiêm nhường gắn liền với chữ Nhân và Lễ. Người khiêm nhường biết đặt mình vào vị trí của người khác, biết lắng nghe thay vì áp đặt. Khổng Tử từng nói: “Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân” – điều mình không muốn, đừng làm cho người.
Khiêm nhường vì thế là nền tảng của hòa khí. Nó giúp con người biết nhường lời, nhường công, nhường lợi khi cần, để giữ trọn mối quan hệ lâu dài. Người không khiêm nhường thường muốn thắng trong từng cuộc đối thoại; người khiêm nhường lại chọn giữ hòa khí cho cả một hành trình.
Trong gia đình, khiêm nhường là biết nhịn để yêu thương; trong xã hội, là biết lùi để cùng tiến. Đó không phải sự thua thiệt, mà là lựa chọn của trí tuệ.
Khiêm cung như nước: Không tranh giành cao thấp, chỉ lặng lẽ chảy để hóa mênh mông. (Ảnh: Khai Mở)
Khiêm nhường và đời sống tâm linh – nhìn lại chính mình
Ở tầng sâu hơn, khiêm nhường là thái độ quay về soi xét nội tâm. Người có khiêm nhường thật sự không quá bận tâm đến lỗi người khác, mà luôn tự vấn mình trước. Tinh thần ấy gặp gỡ tự nhiên với quan niệm tu thân của Nho gia: “Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ”.
Tu thân đứng đầu, bởi nếu tâm không ngay, tài năng cũng dễ trở thành công cụ của dục vọng. Khiêm nhường giúp con người “làm nhỏ” cái tôi để “làm lớn” nhân cách. Không lấy mình làm trung tâm, con người mới có thể hòa mình vào trật tự lớn hơn của đạo lý và thiên nhiên.
Chính trong sự lặng lẽ ấy, con người tìm thấy sự an nhiên – không phải do đời bớt sóng gió, mà do tâm đã đủ vững để đón nhận.
Giữ khiêm nhường trong đời sống hiện đại – một lựa chọn tỉnh thức
Giữa thời đại của mạng xã hội, nơi giá trị thường được đo bằng lượt thích và sự chú ý, khiêm nhường trở thành một lựa chọn tỉnh thức. Không chạy theo sự công nhận tức thời, người khiêm nhường chọn bồi đắp giá trị bên trong.
Họ hiểu rằng: danh có thể đến nhanh nhưng cũng đi nhanh; chỉ có nhân cách là thứ ở lại. Khiêm nhường giúp con người không bị cuốn vào vòng so sánh vô tận, giữ được niềm vui giản dị và sự vững vàng trước biến động.
Đó là lối sống không ồn ào nhưng bền bỉ, không phô trương nhưng sâu sắc – một lối sống mà văn hóa truyền thống đã âm thầm gìn giữ qua bao thế hệ.
