Thiên tai cực đoan xuất hiện với tần suất dày hơn, cường độ lớn hơn, gây áp lực lớn lên hạ tầng và khả năng ứng phó. Việt Nam cần hệ thống cảnh báo sớm, từ xa, giúp giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh khí hậu biến đổi nhanh
- Tin mới về tiến độ khởi công trục đại lộ cảnh quan sông Hồng tại Hà Nội
- Mặt Trời có thể hủy diệt Trái Đất – Cảnh báo từ tương lai xa
- Loài cây thoát nghèo cho người dân bản địa ở Pù Luông: Quýt hoi giúp hàng trăm hộ vươn lên khá giả
Biến đổi khí hậu làm gia tăng thiên tai cực đoan
Năm 2025 ghi nhận nhiều đợt bão, lũ xuất hiện liên tiếp. TP Huế trải qua đợt mưa lũ lịch sử kéo dài 23 ngày. Bão số 13 (Kalmaegi) gây thiệt hại nặng cho nhiều địa phương ven biển ở Đắk Lắk (Phú Yên cũ) và Gia Lai (Bình Định cũ). Tại Sông Cầu, tàu thuyền bị gió bão đánh tả tơi.
Trong trao đổi với báo chí, tiến sĩ Nguyễn Ngọc Huy nhận định hệ thống khí hậu toàn cầu đang mất ổn định nhanh. “Nguyên nhân gốc rễ vẫn là sự nóng lên của Trái đất… tạo nên những rủi ro thiên tai ngày càng lớn hơn”, ông nhấn mạnh.
Các đới gió mùa “tín phong” vốn ổn định hàng triệu năm nay đang thay đổi thất thường. El Nino và La Nina chuyển pha liên tục, khiến thời tiết cực đoan vượt khỏi quy luật thông thường. Đây là lý do nhiều kỷ lục mưa, gió và lũ liên tục bị phá vỡ trong ít năm gần đây.
Hạ tầng quá tải trước lượng mưa vượt ngưỡng thiết kế
Thời tiết cực đoan đặt hạ tầng vào tình thế quá tải. Tại phía tây Đà Nẵng (Quảng Nam cũ), lượng mưa tích lũy từ 1.000 – 1.400 mm trong cuối tháng 10. Trạm Trà Giáp ghi nhận 1.523 mm chỉ trong sáu ngày.
Các hồ chứa lớn ở thượng nguồn sông Vu Gia – Thu Bồn đều đầy nước, mất khả năng cắt lũ. Mực nước phá vỡ các đỉnh lũ lịch sử năm 2017 và 1963.
Ở TP Huế, lượng mưa trung bình hằng năm dao động 2.700 – 3.800 mm. Hạ tầng thoát nước chỉ được thiết kế theo kịch bản tối đa 4.000 mm/năm và 1.000 mm/đợt. Tuy nhiên, trong 13 ngày cuối tháng 10 – đầu tháng 11, một số khu vực ghi nhận 2.000 – 3.000 mm mưa.
Đỉnh Bạch Mã ghi nhận hơn 6.300 mm trong 13 ngày, tương đương lượng mưa của hai năm. Ngày 27-10, trạm tại đây ghi lượng mưa 1.739,6 mm, mức lớn thứ hai thế giới. Không hạ tầng nào có thể chịu được lượng mưa như vậy.
Ở các đô thị lớn, hệ thống thoát nước thường được thiết kế khoảng 60 – 80 mm trong 2 giờ. Khi xảy ra mưa cục bộ trên 100 mm trong 2 giờ, ngập là điều không thể tránh.
Thích ứng từ sớm: Cảnh báo xa, quy hoạch lại hạ tầng
Theo tiến sĩ Nguyễn Ngọc Huy, thiên tai đã vượt ngưỡng chịu đựng của hạ tầng hiện hữu. Nhiều công trình được quy hoạch cách đây 20–50 năm, khi kịch bản biến đổi khí hậu chưa rõ ràng. Vì vậy năng lực chịu tải của công trình không còn phù hợp với thực tế mới.
Các hồ chứa cũng rơi vào thế bị động. Khi lượng mưa vượt xa tính toán ban đầu, hồ phải xả liên tục, mất chức năng kiểm soát lũ. Điều này cho thấy nhu cầu cấp bách về mô hình vận hành linh hoạt, dựa trên dữ liệu thời gian thực.
Trong bối cảnh thời tiết ngày càng khó lường, giải pháp cần ưu tiên gồm:
- Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, từ xa, dựa trên dữ liệu khí tượng thủy văn hiện đại.
- Cập nhật kịch bản biến đổi khí hậu vào quy hoạch, tránh thiết kế theo tiêu chuẩn cũ.
- Tăng khả năng trữ – tiêu nước đô thị, tạo không gian phòng lũ.
- Nâng cấp hồ chứa và đập điều tiết, phù hợp với lượng mưa cực đoan.
- Phát triển hạ tầng xanh để giảm áp lực khi mưa lớn xảy ra.
Những biện pháp này không loại bỏ được thiên tai, nhưng giúp xã hội giảm tổn thất, nhất là khi thiên tai xuất hiện với tần suất dày và quy mô lớn hơn trước.
Theo: Tuổi Trẻ
