Nhiều quốc gia vùng Vịnh, dẫn đầu là UAE, Arab Saudi và Iraq, đang đồng loạt rót hàng tỷ USD xây dựng mạng lưới đường ống dầu mới nhằm giảm sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz.
- Bà Bình và hành trình vượt qua khối u não để tìm lại bình yên
- Phòng khám ở Nghệ An bơm sữa đậu nành giả bệnh, dọa bệnh nhân vô sinh
- Không giao kết hợp đồng với người giúp việc, chủ nhà đối mặt mức phạt
Ít nhất bảy dự án đường ống lớn đang được xây dựng, lập kế hoạch hoặc đưa ra thảo luận tại Fujairah, Yanbu, Basra và các điểm trung chuyển khác quanh vịnh Ba Tư, Biển Đỏ và Địa Trung Hải. Động thái này diễn ra trong bối cảnh xung đột Trung Đông và Iran tiếp tục duy trì sức ép lên tuyến hàng hải chiến lược này.
Trước khi xung đột nổ ra, khoảng 15 triệu thùng dầu từ vịnh Ba Tư được vận chuyển qua Hormuz mỗi ngày. Hai tuyến ống thay thế hiện có là Đông – Tây của Arab Saudi và Habshan – Fujairah của UAE, với tổng công suất dư 3,5-5,5 triệu thùng mỗi ngày trước chiến sự, nay đều đã hoạt động gần hết công suất.
Để bù đắp khoảng trống này, Công ty dầu khí quốc doanh Abu Dhabi đang đẩy nhanh tuyến đường ống mới dài 300km, trị giá 3 tỷ đô-la tới cảng Fujairah, dự kiến bổ sung hơn 1,2 triệu thùng mỗi ngày. Dự án khởi động trước xung đột và đã hoàn thành một nửa, với mốc hoàn tất ban đầu là đầu năm 2027, dù công ty phân tích Kpler cho rằng giữa năm khả thi hơn do cảng Fujairah cần được mở rộng. Bà Victoria Grabenwöger, chuyên gia cấp cao của Kpler, nhận định tham vọng này “trở nên khả thi trong bối cảnh eo biển Hormuz bị phong tỏa”.
Arab Saudi cũng đang xem xét mở rộng tuyến Đông – Tây thêm 2 triệu thùng mỗi ngày, đưa dầu từ cơ sở Abqaiq qua sa mạc tới cảng Yanbu bên Biển Đỏ. Từ đây, dầu có thể xuất đi theo hai hướng: xuống nam qua biển Arab hoặc lên bắc qua kênh đào Suez.
Iraq là bên chịu thiệt hại rõ nhất từ gián đoạn tại Hormuz. Sản lượng dầu nước này giảm hơn 50% trong tháng 6, còn khoảng 1,9 triệu thùng mỗi ngày so với mức 4,2 triệu thùng trước đó, trong khi khoảng 90% ngân sách quốc gia phụ thuộc vào xuất khẩu dầu.
Baghdad đang xúc tiến hai tuyến thay thế: một nối cảng Basra với Ceyhan của Thổ Nhĩ Kỳ, kèm nhánh tới cảng Baniyas của Syria, được ký kết hôm 17/7 giữa Công ty Dầu khí Basra và Công ty Dầu khí Syria; tuyến còn lại đang được bàn thảo với Jordan để nối Basra tới cảng Aqaba. Về lâu dài, khoảng 2 triệu thùng dầu mỗi ngày có thể được đưa tới Baniyas, nơi Bộ Ngoại giao Mỹ gọi là “hành lang năng lượng quan trọng”. Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright bình luận: “Còn rất nhiều dư địa để Iraq cải thiện, tăng sản lượng dầu, giảm phụ thuộc vào các láng giềng”.
Theo tính toán của Goldman Sachs, tổng công suất các tuyến ống né Hormuz có thể đạt 3,8 triệu thùng mỗi ngày vào cuối năm sau và 7,3 triệu thùng mỗi ngày vào cuối năm 2028. Nếu đạt được, khoảng 60% lượng dầu xuất khẩu của vùng Vịnh trước xung đột — tương đương 23 triệu thùng mỗi ngày — sẽ thoát khỏi sự lệ thuộc vào eo biển này.
Nhưng con số tăng trưởng công suất không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối, và đây là chỗ lời hứa giảm rủi ro va vào thực tế địa lý cùng địa chính trị. Kênh đào Suez không tiếp nhận được các tàu chở dầu cỡ lớn nhất, sức chứa tới 2 triệu thùng — loại tàu vốn có chi phí vận chuyển rẻ nhất cho hành trình dài, khiến các tuyến ống mới làm tăng chi phí thay vì giảm.
Hướng vận chuyển từ vịnh Ba Tư tới Địa Trung Hải cũng ngược với hướng tới châu Á, thị trường tiêu thụ chính của dầu qua Hormuz, buộc tàu dầu phải vòng qua mũi Hảo Vọng để đến được các khách hàng lớn. Quãng đường kéo dài kéo theo chi phí đội lên, làm suy giảm phần nào lợi ích tưởng chừng đạt được từ việc né Hormuz.
Rủi ro an ninh cũng chưa biến mất, chỉ chuyển từ eo biển sang đường ống. Dầu từ Arab Saudi ra Biển Đỏ vẫn nằm trong tầm với của lực lượng Houthi ở Yemen, nhóm từng nhiều lần làm gián đoạn tuyến Bab el-Mandeb. Tháng 5/2019, chính tuyến Đông – Tây của Arab Saudi từng phải ngừng hoạt động sau một vụ tấn công bằng máy bay không người lái của Houthi.
Ông Bob McNally, nhà sáng lập hãng tư vấn Rapidan Energy, chỉ ra rằng bản chất vấn đề không nằm ở tuyến đường thủy mà ở năng lực tấn công của Iran. Ông nói trên CNBC: “Iran vẫn có thể sử dụng vũ khí để tấn công các cơ sở bốc dỡ dầu, trạm bơm, các đầu mối cuối tuyến, những cảng xuất và bể chứa dọc theo các đường ống này”.
Minh Thu (tổng hợp)
