Bão giông trên đôi vai gầy
Chiếc mũ len màu xám ấy bà đội quanh năm. Mùa hè cũng đội, mùa đông càng không tháo. Không phải vì lạnh, mà vì không đội thì đầu nhức. Gió từ phía biển thốc vào là xoang nổi cơn liền, nước mũi chảy ròng không dứt. Bà Nguyễn Thị Nhiên quen đến mức chiếc mũ len ấy gần như là một phần của gương mặt bà — như cái kính lão của người già, tháo ra thì thấy thiếu.
Hàng xóm ở xã An Phú (Hải Phòng) nhìn bà qua cổng là biết hôm nay bà khỏe hay không: chiếc mũ đội thấp xuống tận tai nghĩa là lại đang đau đầu. Mà bà đau đầu thường xuyên lắm. Đau đầu, đau lưng, đau khớp háng đến mức có lần người ta phải cấp cứu bà vì không còn đi được nữa. Ngoài ra còn dạ dày, mất ngủ, hai khối u — một ở thận, một ở buồng trứng — đã cắt bỏ nhưng cơ thể vẫn như ngọn nến chực tắt. Chưa tới sáu mươi tuổi mà trông bà như người đã trải qua ba lần sinh tử, thân hình chỉ còn 35, 37 ký, da xám, mắt trũng.
Bà sinh năm 1968, giữa mùa lũ. Cha đi lính, về thăm rồi biền biệt. Tờ giấy báo tử đến năm 1976, khi bà tám tuổi. Ký ức tuổi thơ của bà không có hơi ấm của cha, chỉ có hình ảnh người mẹ gầy gò chèo chống nuôi hai chị em, nước lụt vỡ đê trắng cả một vùng. Lớn lên, bà thi sư phạm không đỗ, quay về với ruộng đồng. Hai cuộc hôn nhân, cả hai đều đổ. Một mình nuôi con, nương tựa mẹ già. “Tôi thấy mình chìm trong biển khổ,” bà nói, không có vẻ kể khổ, chỉ như người đọc lại một tờ lịch cũ. “Có lúc cảm thấy không sống nổi nữa.”
Thầy bói, đền phủ và những đồng tiền không biết đổ đi đâu
Người ta khổ đến tột cùng thường bấu víu vào hai thứ: thuốc và tâm linh. Bà Nhiên đã thử đủ cả. Tây y, Đông y, khí công vẩy tay, khí công truyền miệng. Thầy bói bảo bà “căn cao số nặng”, phải vào phủ trình đồng mới yên, bà cũng làm. Từ đền to đến phủ nhỏ, bà đi khắp, cầu xin một chút may mắn, một chút bình an. Tiền ít ỏi từ mấy sào ruộng đổ hết vào thuốc men và lễ vật, bệnh vẫn hoàn bệnh. Chứng viêm xoang bác sĩ đã phán thẳng: “Bệnh này phải sống chung thôi, không khỏi được.” Bà chấp nhận, không còn hy vọng gì thêm.
Bà bắt đầu né người quen. Mỗi lần ra chợ gặp bạn cũ, nhìn họ khoẻ mạnh, da dẻ hồng hào rồi nhìn lại mình gầy guộc, xanh xao, bà lại chạnh lòng. Về nhà nhiều khi chỉ nằm, không muốn làm gì. Không phải lười, mà là cái kiểu mệt ngấm vào xương, không gọi tên được.
Tháng 10 năm 2021, người em dâu đến chơi, thấy chị mình tiều tụy quá bèn nói đến Pháp Luân Đại Pháp. Phản ứng đầu tiên của bà Nhiên không phải hy vọng. Là khó chịu. “Bao nhiêu thuốc thang còn chẳng ăn thua, giờ bảo tập mấy động tác mà khỏe thì vô lý.” Bà không nói ra nhưng trong bụng nghĩ thế. Tuy nhiên vì nể em, và cũng vì thật ra chẳng còn gì để mất nữa, bà tặc lưỡi: thử xem.
Chiếc mũ len rơi mất hồi nào không hay
Lớp học kéo dài chín ngày. Ngày thứ hai, bà bắt đầu thấy người nhẹ hơn một chút. Cái “nhẹ” không phải theo nghĩa bóng, mà là nhẹ thực sự — như bỏ xuống một thứ gì đó đang đè trên vai. Bà ngủ được. Không phải cái giấc ngủ chập chờn mộng mị quen thuộc, mà ngủ sâu, sáng dậy không thấy đầu nặng như đá.
Đến khoảng ngày thứ tư hay thứ năm — bà không nhớ chính xác — bà nhận ra chiếc mũ len không còn trên đầu nữa. Rơi lúc nào không hay. Bà không đi tìm. Lạ là không thấy nhớ đến nó. Tiếng gió từ phía biển vẫn thổi như thường, nhưng đầu không nhức. Bà ngồi thêm một lúc chờ xem có nổi cơn không. Không thấy gì. “Tôi tự hỏi, sao kỳ diệu vậy? Không mất tiền, không dùng thuốc, chỉ mất chút thời gian mà sao mình lại thấy khác thế này?”
Một năm sau, chứng viêm xoang — thứ bác sĩ bảo phải “sống chung” — không còn nữa. Không phải thuyên giảm, mà là biến mất hẳn. Những cơn đau khớp háng lùi dần. Dạ dày không còn hành bà mỗi bữa ăn. Bà bắt đầu ăn được cơm, ngủ được giấc dài, đi lại nhanh nhẹn. Da hồng trở lại, mắt sáng hơn. Người quen gặp bà ngoài chợ hỏi: đi chữa ở đâu về vậy?
Thứ thay đổi không nằm trên cân
Nhưng phần khó kể nhất không phải là những hóa đơn thuốc không còn nữa. Là cái thứ bên trong.
Nhiều năm qua, bà Nhiên sống trong một trạng thái mà bà gọi là “than trời trách đất”. Tại sao số phận mình khổ từ khi mới lọt lòng? Tại sao hai lần hôn nhân đều tan? Tại sao người khác sống được mà mình thì không? Những câu hỏi ấy không có lời giải, chỉ có tác dụng làm người ta thêm nặng nề. Bà biết mình đang trách móc nhưng không dừng lại được, như vết thương cứ gãi mãi.
Khi tiếp xúc với nguyên lý Chân – Thiện – Nhẫn, bà không bỗng dưng “giác ngộ” hay trở thành người khác. Thay đổi đến chậm hơn, nhỏ hơn. Bà bắt đầu để ý mình đang phản ứng như thế nào khi bực bội — trước đây là cáu lên, bây giờ ngồi thở một cái đã. Bà nhận ra rằng cái oán hận nặng nhất không phải hướng ra ngoài, mà là hướng vào chính mình. Và rằng buông nó xuống không có nghĩa là chấp nhận oan ức, mà là thôi không để nó ở lại làm khổ mình nữa.
Bà không nói điều này như một triết lý. Bà nói như người vừa phát hiện mình suốt mấy chục năm mang theo một cái túi nặng mà không biết để xuống được.
Buổi họp lớp và gương mặt bà bạn thân
Mấy năm trước, bà không dám đến họp lớp. Sợ người ta nhìn. Sợ thấy mình tệ hơn mọi người.
Năm ngoái, bà đi. Ngồi vào bàn, gặp Hường — người bạn thân nhất từ hồi học phổ thông — Hường nhìn bà một lúc rồi nói: “Dạo này nhìn Nhiên khác quá, hồng hào và tự tin hẳn lên.” Bà Nhiên không biết nói gì. Chỉ cười. Không phải vì lịch sự, mà vì thật sự không biết giải thích thế nào cho gọn.
Cuối buổi, ban tổ chức hỏi ai muốn chia sẻ thì đứng lên. Bà Nhiên đứng dậy. Trước đây bà không bao giờ làm thế — sợ đám đông, sợ run tay, sợ không nói được gì ra hồn. Lần này bà đứng đó và kể chuyện của mình, rành mạch, không vấp. Về những năm tháng ốm đau. Về chiếc mũ len. Về cách bà dần học được việc không oán trách. Người nghe im lặng. Một người khóc. Bà không hiểu tại sao họ khóc, nhưng cũng cảm thấy có gì đó vừa được chia sẻ thật sự.
Nếp nhà và người mẹ già 86 tuổi
Căn nhà hai gian ở xã An Phú được cấp xây đã gần sáu mươi năm, tường đã ngả màu, mái ngói rêu phong ở một góc. Nhưng sân thềm quét sạch. Vườn trước cửa có bắp cải, súp lơ, mấy luống hành — bàn tay bà trồng hết. Góc sân có chậu cúc vàng ai đó mang tặng, bà tưới mỗi sáng.
Mẹ bà năm nay 86 tuổi. Cả đời ít cười vì góa bụa sớm, vì thương con gái khổ. Giờ thỉnh thoảng cũng thấy bà cụ ngồi trước hiên, mắt nhìn ra sân, môi hé một cái gì đó gần với nụ cười. Những buổi trưa không ra đồng, bà Nhiên hay ngồi bên mẹ, bấy tóc hoặc bóp chân cho bà cụ. Hai mẹ con ngồi im, thỉnh thoảng nói một câu, thỉnh thoảng không nói gì. Cái im lặng ấy không phải loại im lặng nặng nề như ngày xưa, mà là loại im lặng của người ta đã không còn gì cần phải thanh minh với nhau nữa.
Các con bà thấy mẹ khỏe thì vui, hay nhắc: “Mẹ làm ít thôi, đừng vất vả như ngày xưa nữa.” Bà nghe, cười, rồi vẫn ra đồng. Không phải vì không nghe lời con, mà vì ra đồng giờ không còn là cực khổ nữa — nó chỉ là một việc bình thường của buổi sáng.
Hài lòng — một từ tưởng như dễ
Rời nhà bà Nhiên khi hoàng hôn đã buông hẳn, mùi khói rơm từ đâu đó bay vào, cái mùi đặc trưng của chiều quê. Câu cuối cùng bà nói không phải về bệnh tật hay về pháp môn. Bà nói: “Bây giờ tôi thấy hài lòng với cuộc sống của mình.”
Chỉ vậy thôi. Không có cao trào, không có lời kết có cánh.
Nhưng ngồi trên xe về, tôi cứ nghĩ mãi về câu đó. Hài lòng — một từ nghe có vẻ đơn giản đến mức người ta hay bỏ qua. Không phải hạnh phúc rực rỡ, không phải thành công vang dội. Chỉ là hài lòng. Với căn nhà cũ, với mảnh vườn nhỏ, với người mẹ già đang ngồi ngoài hiên, với buổi chiều gió biển thổi vào mà đầu không còn nhức nữa. Với một cuộc đời đã từng muốn buông bỏ, giờ lại thấy đáng sống.
Có lẽ với nhiều người đang loay hoay trong những mệt mỏi thường ngày — áp lực công việc, hôn nhân nguội lạnh, cơ thể tích đủ thứ bệnh mà không biết bắt đầu chữa từ đâu — thứ họ cần không phải là điều gì thật lớn lao. Chỉ cần một giấc ngủ sâu. Một buổi sáng không đau. Và cái cảm giác rằng mình đang sống, chứ không phải đang chịu đựng. Với bà Nhiên, hành trình đến chỗ đó mất gần cả đời. Nhưng bà đã tới.
